CAMBIA O CLIMA?
SE QUEIMAMOS QUENTAMOS
AUGA E CAMBIO CLIMÁTICO
O LIXO TAMÉN QUENTA
COMO AFECTAN OS CAMBIOS NO CLIMA ÁS ESPECIES E AOS ECOSISTEMAS?
O CLIMA NA PAISAXE, NA ORDENACIÓN DO TERRITORIO E NO TURISMO
MEDIO RURAL E CLIMA
MEDIO URBANO E CLIMA

Descarga do cuarto capítulo do libro “Auga e cambio climántico”

 

Xa se pode descargar en Unidades didácticas do apartado Biblioteca o Capítulo 4. A auga, fonte de vida dende os océanos á terra firme, escrito polo autor e director do proxecto Climántica, Francisco Sóñora Luna e polo vulcanólogo fundador da Asociación Española para a Ensinanza das Ciencias da Terra (AEPECT), Francisco Anguita Virella. As descargas poden facerse en versións galego e castelán. Durante as vindeiras semanas irase procedendo do mesmo xeito cos 4 capítulos restantes:

Capítulo 5. A auga na historia da humanidade.
Capítulo 6. O cambio climático nunha sociedade sedenta.
Capítulo 7. A auga, un recurso crítico na sociedade do cambio climático.
Capítulo 8. Un cambio de dirección cara o uso sustentable na sociedade do cambio climático.


O homínido emigrante: clima, barreiras e camiños

 


Está publicado en Climántica TV o vídeo que recolle a conferencia O hominido emigrante: clima, barreiras e camiños impartida pola investigadora María Martinón Torres, responsable da Liña de Investigación sobre Antropoloxía Dental e Homínidos no Centro Nacional de Investigación sobre a Evolución Humana (CENIEH), cuxas publicacións científicas entraron no top 1% mundial de traballos máis citados no seu campo.

A conferencia que impartiu este ano é a segunda edición, que complementa, diversifica e amplia as dimensións curriculares recollidas no vídeo da primeira edición, impartida no curso 2009 – 2010.

Ambalas dúas conferencias tiveron como denominar común a tese de que somos fillos dos cambios climáticos, porque as grandes oleadas demográficas da historia da humanidade tiveron que ver con cambios na bioloxía e na disposición das barreiras; aspectos moi influenciados polos cambios do clima. Un marco moi interesante para situar o feito diferencial do crecemento demográfico actual, o quentamento global contemporáneo e as súas implicacións na nosa adaptación a el.


Obradoiro e conferencia de Ángel Carracedo no campus CLMNTK 2012

 


Xa está publicado en Climántica TV o vídeo do obradoiro e da conferencia que impartiu no campus CLMNTK 2012, o xoves 28 de xuño de 2012, Ángel Carracedo, catedrático de Medicina legal da USC e director do grupo de investigación que é primeira referencia mundial en xenómica forense dende o ano 2011.

Este prestixioso investigador desenvolveu un obradoiro que consistiu en extraer ADN de chícharos. Sobre esta visualización, fixo un percorrido sobre os fundamentos básicos das investigacións do seu grupo, baseándose en breves estudos de casos prácticos que resolveron, moitos dos cales eran coñecidos polos alumnos debido á súa repercusión nos medios de comunicación.

O potencial didáctico e de divulgación da exposición do profesor Carrecedo, posibilitou o interese da totalidade do auditorio, un reto nada doado, pola diversidade de idades dos alumnos premiados (entre 12 e 21 anos), e pola diversidade xeográfica (Galicia, Andalucía, Comunidade Valenciana, México D.F. e Bos Aires).

Climántica quere expresar o seu agradecemento a este científico, distinguido entre outros premios, coa medalla Adelaida, premio Jaime I de investigación médica, medalla de Galicia e medalla de Castelao; por facer o esforzo desinteresado de encaixar na súa axenda esta visita ao campus. Tamén quere destacar a vocación deste prestixioso científico por transmitir coñecementos e estímulos intelectuais ao grupo de estudantes premiados por Climántica polo seu talento para a comunicación co obxectivo de sensibilizar á poboación sobre o cambio climático e o medio ambiente.


Vídeo do Primeiro campus internacional de Climántica

 


Xa está publicado en Climántica TV o vídeo do campus para premiados no V Congreso CLMNTK dos estudantes de Climántica. Este vídeo, elaborado, ao igual que os anteriores, por xentileza de Pedro García Losada, recolle un resumo das actividades do campus desenvolvidas entre o 23 e o 29 de xuño, e a presentación da totalidade dos traballos que formaron parte do festival de fin de campus: presentación dos seis vídeos elaborados polos grupos seminarios coordinados polos estudantes universitarios en calidade de educadores en prácticas voluntarios, as interpretacións musicais preparadas nos obradoiros de improvisación musical e a obra de teatro preparada nos obradoiros de improvisación musical.

A elaboración dos vídeos dos grupos de alumnos fíxose sobre un fío condutor expresado no lema, “Coñezo Sada e A Coruña, compároas co pasado, e busco conclusións para un futuro sostible”. Orientados por ese lema os alumnos organizáronse en grupos seminario, coordinados cada un educador/a en prácticas. A cada grupo seminario pedíuselle elaborar un vídeo inspirado nese lema, que recollera os datos das visitas programadas para coñecer Sada e A Coruña. Para centrar o inicio da realización do vídeo, fíxose un obradoiro sobre a elaboración de argumentos, apoiado na improvisación teatral. A partires dese momento iniciouse o traballo en equipos para a elaboración dos vídeos. Os traballos dos proxectos e seminarios combinouse con actividades lúdicas e deportivas, entre as que destacou o voleipraia por xentileza da Federación Galega de Voleibol.

Este campus, co que se premiou a 40 estudantes galegos por traballos presentados ao V Congreso CLMNTK, supuxo a primeira experiencia internacional, ao participaren tamén delegacións de México, Arxentina, Alacante e Málaga, apoiados polos seus gobernos e/ou comunidades educativas.

Estas delegacións de alumnos de fóra de Galicia que destacaron polos traballos que presentaron ao V Congreso CLMNTK, aportou unha diversidade moi enriquecedora, e incorporou ao equipo de docentes ás profesoras voluntarias Ana Jiménez do colexio Madrid de México D.F., Mª Dolores Pérez do IES Poetas Andaluces de Málaga, Mª del Mar Sierra e Josefina Santacreu do IES Virgen del Remedio de Alacante e Jorge Greco da Escola Técnica Superior Nº 12 D. E. 1 «Gral. José de San Martín de Bos Aires.

Neste campus tamén participaron como voluntarios/as as educadoras en prácticas Ana Patricia Losada, Antía Carrera, Gema Cid, Helena Caamaño, Lucía Melo; e o educador en prácticas, e director da Agrupación teatral Criaturas, Juan Mosquera, que desenvolveu tamén os obradoiros de improvisación teatral, e o profesor da Escola de Altos Estudos Musicais de A Coruña José Rodríguez, quen desenvolveu os obradoiros de improvisación teatral.

Tamén desenvolveron obradoiros e charlas o catedrático de Medicina Legal da USC e director da Fundación Pública Galega de Medicina Xenómica (SERGAS), Ángel Carracedo e os profesores da Escola de restauración de Pontevedra e artistas significados na liña de Arte e natureza, Antón Sobral e Carmen Hermo.

A todos estes participantes Climántica quere agradecerlle a súa achegas valiosas, entusiastas e desinteresadas. Tamén agradece o apoio á Consellería de Traballo e Benestar, quen cedeu o albergue, con todos os medios para a estancia e o desenvolvemento das actividades. Ao departamento de Urbanismo, Medio Ambiente e Infraestruturas do Concello de A Coruña, por posibilitar a totalidade das actividades nesa cidade, á empresa municipal EMALCSA de A Coruña, por posibilitar os desprazamentos e visitas ás súas plantas potabilizadora e depuradora de augas residuais e á dirección e persoal técnico do Auditorio da Casa da Cultura de Sada, por posibilitarnos os ensaios e a celebración do festival de fin do campus.


Vídeo da xornada presencial do V Congreso CLMNTK

 


Xa está publicado en Climántica TV o vídeo correspondente á xornada presencial do V Congreso CLMNTK. Nesa xornada, que se celebrou en Vilagarcía o día 21 de xuño de 2012, participaron máis de 300 estudantes dos centros educativos de Galicia implicados na organización do V Congreso CLMNTK.

Na inauguración interviñeron o director de Climántica e o alcalde de Vilagarcía. Francisco Sóñora agradeceu a participación e o esforzo dos centros educativos presentes por facer posible o evento; e destacou o significado que ten para Climántica chegar ao V Congreso. Tamén salientou a importancia desta segunda edición virtual, como unha fórmula eficiente que facilita a incorporación doutras comunidades autónomas e países. Salientou ademais a importancia da Educación Ambiental, da creatividade, do talento e da innovación para saír de situacións de crises ambientais e económicas coma as actuais. Tomás Fole destacou a importancia da iniciativa e a boa acollida da mesma na cidade de Vilagarcía. Nese sentido, destacou que a crise económica non se combate soamente co euro, senón tamén con formas de actuar, entre as que sinalou o respecto polo medio ambiente e a eficiencia enerxética.

A continuación iniciouse a presentación de traballos. O acto estivo conducido por un equipo de catro alumnas que xa participaran con este rol na edición do ano pasado. Alba, Silvia, Telma e Úrsula estiveron coordinadas e apoiadas polo humorista Manu Lago. As alumnas presentaron dende os roles de superterra, supersol, superaire e superaula, personaxes que foron recuperando vitalidade e enerxía ao longo do evento, debido á sensibilización dos traballos que ían presentado.

A primeira quenda de presentación de traballos estivo dedicado aos elaborados en centros de fóra de Galicia: dous de Arxentina, dous de México, un de Uruguai, un de Colombia, un de Chile, dous de Madrid, dous de Cantabria, un da Comunidade Valenciana e un de Andalucía. Os estudantes saudaron ao auditorio a través de Internet. Posteriormente asistiron ao campus delegacións de México, Arxentina, Alacante e Málaga, que contaron co apoio dos seus gobernos e/ou comunidades educativas.

A continuación procedeuse a presentar unha representación dun 10% dos traballos presentados segundo esta secuencia:

1. Aínda nos queda moito polo que loitar de Úrsula Martínez Álvarez e Santiago Durán Baeza. IES Valle Inclán

2. Manifesto da Terra. De María Losada González e César Alonso Fariñas. IES San Mamede

3. The environment de Valeria Crujeiras, María Fernández, Anabel Fernández, Carme Romero e Conchita Paz. IES Leliadoura

4. Oda al medio ambiente de Fernando Rubio Astilleros e Pablo de Lucia Finkel. IES Margarita Salas

5. A historia do clima de Fátima García. IES Campo de San Alberto

6. Un transporte alternativo de Alba Lado Caamaño e Christian Carrillo Sueiro. IES Poeta añón

7. Como salvar o planeta de Cecilia Moretón Rodríguez e Ariana Fernández González. IES Otero Pedrayo

8. Telexornal 2098 de María Losada González e Paula González Fernández . IES San Mamede

9. Estropear o planeta un gran erro de Andrea Nimo e Silvia Tuñas . IES Poeta Añón

10. Un acto de terrorismo ambiental de José Calvo Ayuso. IES Otero Pedrayo

11. Metamorfose enerxética. Nerea Rivadulla e Ana Romero. IES Campo de San Alberto

12. Salvemos el mundo de Pablo Couto Andrés, Gonzalo Álvarez de Soutomayor de Pugnaire, Iván Fernández Braña, Xoel Bouso López e Yolanda Rivas Sobrado. IES San Rosendo

13. A nosa Terra de Estefany Patiño e Tatiana Dono. IES Fontiñas

14. Nas túas mans de Jessica Piñeiro Brea e Alba Castro Oubiña. IES Francisco Asorey

15. Galicia, a nosa Terra de Alba Calo Blanco e Iria Ferreiro Gómez. IES Poeta Añón

16. Climate change de Manuel Argiba, Sara Maneiro e Laura Laíño. IES Leliadoura

17. De onde vimos e onde vamos de Iván Fernández Braña, Xoel Bouso López, Alejandra Garabana Maroño, Ayeik Mendez Díaz, Manuel Franco Torviso, Diego terrón Barcia, Moises Chao Fernández, Xosé Ramón Rico Pérez, Xerardo Rodriguez Franco, Susana Fra Murado, Pablo Couto Andrés, Gonzalo Álvarez de Soutomayor de Pugnaire, Borja Rivas Rodriguez e Marcos Vázquez López. IES San Rosendo

18. O que ten corazón que actúe de César Alonso Fariñas, María Losada González, Paula González Fernández, Alberto Prol Barbosa, David Meire Alonso, Elodí Cid Santos, Melisa Santiago Nieto, Aida Carballo Pumar, Noelia Meire González e Samuel González Fernández. IES San Mamede

Unha vez rematada a presentación de traballos procedeuse ao sorteo dunha tablet e dunha web TV entre os asistentes, por xentileza da empresa galega Blusens.


Xornada presencial do V Congreso CLMNTK

 


Os centros educativos de Galicia que participaron no V Congreso CLMNTK, organizan, o día 21 de xuño de 2012, a xornada presencial do V Congreso CLMNTK; na que se desenvolverá esta axenda de traballo.

Nesta xornada presencial presentarase unha selección de traballos que representarán aos centros con profesorado implicado na organización deste V Congreso CLMNTK. A este equipo docente organizador, o proxecto Climántica quere expresarlles o seu agradecemento pola dedicación, compromiso e implicación nesta etapa de intensa actividade nos centros educativos, coincidindo co remate do curso académico.

Tamén se proxectará un vídeo co saúdo dos estudantes – autores das outras catro comunidades autónomas e cinco países iberoamericanos participantes. Pódese acceder aos vídeos de presentación de alumnos de varios destes centros, dende a marxe dereita do portal deste V Congreso CLMNTK; no que están publicados todos os traballos por orde descendente de puntuación.


Homenaxe de Climántica aos seus estudantes no Día Mundial do Medio ambiente

 


Coa experiencia educativa extraída durante o tempo de existencia deste proxecto, Climántica quere celebrar unha data tan sinalada como é o Día Mundial do Medio Ambiente, expresando aquí a honra que supón para o proxecto ter unha rede de estudantes desta calidade.

O día 5 de xuño para Climántica é unha data para pararse a lembrar a participación entusiasta dos estudantes no deseño e nas demostracións prácticas na rúa, nas que se implicaron activamente para ensinar aos cidadáns as causas, consecuencias e solucións ao cambio climático. Unha lembranza, que neste día tan sinalado, ven motivada polo peche, nesta época, dos seus congresos CLMNTK. Por iso agora Climántica entende que é o momento de pedir aos usuarios deste portal que se impliquen na votación dos traballos destes estudantes - de Galicia, doutras comunidades autónomas e de varios países iberoamericanos - que participaron no V Congreso CLMNTK.

Ese é o motivo polo que dende aquí solicitamos esta colaboración aos usuarios deste portal, co convencemento de que este V Congreso deixou unha interesante variedade de formatos e competencias de comunicación, configurando un conxunto de traballos que aportan valiosos aspectos didácticos e de sensibilización ambiental entre iguais. Por iso, e para conseguir unha maior masa crítica e representatividade das votacións de usuarios, agradecémoslle que apoien o esforzo de sensibilización ambiental destes xoves voluntarios ambientais, votando e invitando a votar a outros usuarios durante todo o período de votacións.


Os condicionantes xeolóxicos da biosfera dende a orixe da vida ata a sociedade do cambio climático

 


Xa está publicado en Climántica TV o vídeo que recolle o terceiro e último seminario que impartiu no curso, Ciencias da Terra para o mundo contemporáneo o  vulcanólogo fundador da Asociación Española para a Ensinanza das Ciencias da Terra (AEPECT), Francisco Anguita Virella.

O doutor Anguita centro este seminario na procura  de respostas á pregunta sobre se a nosa soidade (ou compañía) cósmica é tal vez a máis popular que se pode facer á Ciencia, e sobre as implicacións das nosas accións para a continuidade da vida do Planeta no cosmos. Dixo que o fío condutor introdutorio para responder a estas preguntas,  buscouno nun libro escrito por dous científicos, un paleontólogo e un astrónomo. Unha vez exposto este fío condutor introdutorio, pasou a avaliar o comportamento da nosa sociedade co resto da biosfera, e co planeta en xeral.

Con este enfoque, consolidou a estrutura conceptual do seminario sobre estas catro ideas - eixo fundamentais:

1) As condicións para a vida no Universo. 
2) A información do rexistro xeolóxico sobre a vida na Terra. 
3) O homo sapiens e as súas relacións cos recursos xeolóxicos.
4) Consecuencias para a biosfera do uso dos recursos xeolóxicos da nosa época e as solucións que lle estamos a dar.

A argumentación sobre estes catro eixos conceptuais que expuxo no seminario, quedan recollidos neste documento que queda á disposición dos usuarios para a súa descarga.


O enfoque medioambiental da Terra fluida

 


Xa está publicado en Climántica TV o vídeo do segundo seminario impartido polo vulcanólogo Francisco Anguita Virella no curso Ciencias da Terra para o mundo contemporáneo, titulado O enfoque medioambiental da Terra fluída.

O fío que seguiu para enfocar os aspectos medioambientais da Terra fluida foi a suma de problemas ambientais que ten formulada a sociedade actual no hidrosfera, na atmosfera e na criosfera; que ilustrou mediante un gráfico publicado por un grupo internacional de investigadores en 2009 na revista Nature, no que se cuantificaba o grao en que estamos a violar as marxes de seguridade do planeta. Sobre esa imaxe propuxo a tese de que a maioría dos problemas ambientais, refírense á Terra fluída, o conxunto de subsistemas que abrangue atmosfera, hidrosfera e criosfera.

Con este fío condutor foi revisando os impactos que producimos, e seguimos producindo, sobre cada subsistema da Terra fluída: os aerosois na atmosfera; a acidificación que esta contaminación causa nos océanos; o burato de ozono, que non parece reducirse significativamente, e agora ademais apareceu sobre o Ártico; as alteracións nos ciclos do nitróxeno e o fósforo; os conflitos en torno á auga; e por último o cambio climático, que inflúe en moitos dos outros temas.

Estes impactos xustificounos nos esquemas básicos de circulación atmosférica (coas súas células de Hadley) e oceánica (a famosa fita transportadora global e o fenómeno periódico Del niño) e do ciclo da auga, cunha corrente fluvial como tema máis complexo.

O contido detallado que expuxo en relación á contaminación e impactos sobre a atmosfera e a hidrosfera, e o relativo aos impactos do cambio climático sobre os subsistemas fluídos quedan recollido neste documento para a súa lectura e descarga.


Descarga do terceiro capítulo do libro “Auga e cambio climántico”

 

Xa se pode descargar en Unidades didácticas do apartado Biblioteca o Capítulo 3. Historia, presente e futuro da auga na Terra en versións galego e castelán.  Tamén se pode navegar polo seu contido extraído para a divulgación cara a cidadanía en xeral premendo no terceiro apartado Auga e cambio climático do menú da marxe esquerda da páxina de Inicio. Durante as vindeiras semanas irase procedendo do mesmo xeito cos 5 capítulos restantes:

Capítulo 4. A auga fonte de vida dende os océanos á terra firme.
Capítulo 5. A auga na historia da humanidade.
Capítulo 6. O cambio climático nunha sociedade sedenta.
Capítulo 7. A auga, un recurso crítico na sociedade do cambio climático.
Capítulo 8. Un cambio de dirección cara o uso sustentable na sociedade do cambio climático.


Enerxía interna do Planeta e medio ambiente

 


Está publicado en Climántica TV o video que resume o contido da primeira das tres xornadas do curso Ciencias da Terra para o mundo contemporáneo dende Climántica impartido polo vulcanólogo Francisco Anguita Virella.

O fío condutor da primeira xornada do curso foi a enerxía da Terra. Fixo a consideración inicial de que para abordar este tema é necesario considerar que o Planeta non é unha cebola que imos estudando capa a capa, senón un sistema dinámico cuxos fluxos enerxéticos conectan todos os seus subsistemas.

Por iso sinalou a súa preocupación porque, as ilustracións clave dos libros de texto transmitan esa dinámica, moito máis importante que a estratificación en capas, e por iso apostou polas representacións extraídas da tomografía sísmica, que permite representar o manto en 3D, que é a mellor forma de transmitir a enerxía da Terra e a súa evolución dende o inicio da Tectónica de placas. Neste sentido o material máis frío procedería da subducción fondo do Mar de Thetis. Tamén sinalou que este tipo de representación deixan o concepto Astenosfera tal e como foi definido en 1914, como todo aquilo que está debaixo da litosfera, pero non como unha capa definida. Os materiais flúen a través de todo o manto, e coa súa dinámica, trasladan a súa enerxía á litosfera.

Fixo fincapé en que na superficie, esa dinámica profunda reflíctese basicamente en dous procesos, vulcanismo e sismicidade, que levan aparellados importantes riscos, para persoas e bens. Isto convérteos en importantes interseccións entre Ciencia e Sociedade, e por iso en fenómenos perfectos para un enfoque das materias CTMA e CCMC baseado no estudo de casos.

En relación aos volcáns, empezou con unha aclaración previa pola súa importancia ambiental: a influencia dos volcáns sobre o clima é ambivalente. Expuxo que cando nunha erupción ultraexplosiva a proporción de aerosois é importante (como o foi por exemplo no caso do Pinatubo en 1991), pódense inxectar na estratosfera cantidades importantes de partículas que bloqueen a radiación solar e polo tanto arrefríen a Terra; pero este é un efecto de prazo curto, uns poucos anos como máximo. O efecto contrario, quentamento causado pola emisión de gases de efecto invernadoiro, é moito máis significativo a escala xeolóxica. En concreto, a hipótese básica para explicar o clima de invernadoiro do Cretácico é a erupción dunha masa enorme de rochas volcánicas no fondo do Pacífico acompañada de cantidades tamén masivas de CO2. Non se coñece un sistema máis eficaz de quentar a atmosfera dun planeta que extraer do seu interior, vía volcáns, gases de efecto climático.

A continuación revisou varios exemplos paradigmáticos da avaliación de riscos de orixe profunda, empezando polos volcánicos que quedan relatados neste documento que queda a disposición para a descarga e lectura dos usuarios.


Sistemas de depuración de augas residuais con macrofitas

 


Está publicado en Climántica TV o vídeo da conferencia – coloquio impartida por Diego Rey Quintana sobre a depuración de augas residuais con macrofitas, mediante os tipos de sistemas baseados nos sistema de macrofitas emerxentes que se explican no capítulo 8 do libro da terceira etapa de Climántica Auga e cambio climático. Este relator expuxo as bases técnicas do sistema de depuración con macrofitas que desenvolveu dentro do proxecto I+D+i Hidrolution, posto en marcha por Vicente Torres Junco.

O enxeñeiro Rey, destacou as vantaxes do sistema en relación ás tecnoloxías convencionais, subliñando que non ten custo enerxético, ao usar plantas que inxectan osíxeno atmosférico á auga. Trátase dun sistema desenvolto con macrofitas emerxentes do xénero Typha. Baseándose nas bases morfolóxicas, histolóxicas e fisiolóxicas; fundamentou como estas plantas dispoñen dunha membrana que é capaz de transferir de xeito selectivo o osíxeno atmosférico, dende o medio máis concentrado (21% na atmosfera) ao medio anóxico propio das augas contaminadas.

Explicou como os sistemas se montan sobre unhas estruturas que facilitan a flotación da planta, para que non perda enerxía en manter a verticalidade. Co tempo, desenvolven un armazón radicular de tal densidade, que permite, ao cabo de 3 anos, desprazarse sobre a superficie sen necesidade de mollar os pés.

En relación á actuación destas plantas nos sistemas que poñen en marcha imitando os procesos naturais, diferenciou tres substratos:
  1. Inferior no que decanta a materia orgánica más densa e no que non existe osíxeno, e por tanto no que se producen procesos anaerobios e fermentativos.
  2. Superior, ou substrato flotante, que é rico en osíxeno atmosférico aportado polas raíces das plantas.
  3. Zona facultativa intermedia, que favorece a interacción aerobia e anaerobia, que a fai moi reactiva; e por tanto non xera niveis significativos de lamas e malos olores.

En relación á superficie necesaria, aportou o dato de que chega con un m2/habitante, e apoiándose nel, defendeu este sistema como moi interesante para un territorio con dispersión da poboación, como é o caso de Galicia. Sinalou tamén que se trata dun sistema que non requiría da separación entre augas da pluviometría das dos colectores, porque o aumento e diminución do nivel, non afecta ao funcionamento do sistema, dado que os microorganismos están asociados ás raíces.

Fixo referencia tamén aos diferentes sistemas que están a desenvolver, destacando sobre todo 3 modelos:
  1. En balsas, que se dispoñen onde non hai nada previamente, e neste caso constrúense uns sistemas graduados de balsas.
  2. Depuradoras recicladas. En depuradores convencionais que se abandonan cando non se ten medios para mantelas. O que se fai é plantar nos tanques da depuradora.
  3. Illas en lagos, un sistema que usan nos proxectos de axuda ao desenvolvemento que se están levando a cabo en África.

En relación a estes últimos, dixo que os lagos de África en xeral están contaminados por augas residuais, e aínda así, a xente úsaos para bañarse e beber. Por iso a súa intervención busca mellorar de xeito eficaz a calidade desas augas. Para conseguilo, montan illas flotantes de macrofitas nos puntos onde ocorren os vertidos. En relación a estas intervencións, referiuse á importancia das intervencións en África na liña de aportar á depuración de augas residuais unha dimensión potabilizadora; porque a xente consumía as augas contaminadas. Puxo como exemplo o que ocorre nas ribeiras do río Níger, onde a xente consume a auga do río moi contaminada con metais pasados, e a esperanza de vida está nos 40 anos.

En relación á depuración de augas residuais con produtos químicos, sinalou que pode requirir dunha arqueta na entrada á depuradora; porque as augas son tóxicas, pode afectar ao desenvolvemento. Por iso nestes casos combínase co sistema de depuración clásico.

En definitiva, o enxeñeiro Rey expuxo con detalle, tanto na conferencia como no amplo coloquio, os fundamentos polos que este tipo de sistema non presentan gastos enerxéticos, e tampouco producen lamas no proceso de degradación de materia orgánica; superando así dúas desvantaxes dos sistemas convencionais.


Riscos nas augas oceánicas

 


Está publicado en Climántica TV o vídeo da conferencia Riscos nas augas oceánicas. Trátase dunha conferencia relacionada co contido do capítulo 7 do libro da 3ª etapa de Climántica Auga e cambio climático, impartida polo profesor da Universidade de Santiago Urbano Fra, quen abordou os riscos como resultado da interacción das sociedades humanas e a natureza na área costeira.

O profesor Urbano caracterizou as áreas costeiras como espazos moi dinámicos nos que se conxuntan procesos naturais e antrópicos, nos que se dispón de recursos dos dous medios: oceánicos e continentais, e no que se dan procesos de transporte, pero que tamén están sometido a riscos procedentes deses dous medios.

Os primeiros riscos nos que se centrou foron os riscos sísmicos. En relación a eles, sinalou que en España as zonas sísmicas son practicamente costeiras, destacando as provincias de Granada, Málaga e Almería. Relacionou este risco co dos tsunamis, exemplificando esta relación no tsunami derivado do terremoto de 1755, con efectos sobre todo na costa oeste da Península e con unha destrución da zona do porto do Lisboa, que deu lugar a súa reconstrución co modelos urbanismo con organización racional propio de despotismo ilustrado do século XVIII. Mencionou tamén o de 1969, cuxo epicentro se situou na costa Suroeste da Península.

Pero indicou que os tsunamis no Atlántico non teñen tanto risco coma no Pacífico, e situou como o maior tsunami do Atlántico o de Escandinavia, que foi debido a corremento de sedimentos mariños debido que se acumularon na plataforma durante a erosión glaciar orixinada durante a última glaciación. Sobre esta causa de formación de tsunamis, fixo mención ao risco que se apuntou nos medios de que se poida producir un na illa de A Palma por corremento de material volcánico; o que tivo uns efectos temporais sobre o turismo. As outras dúas causas de tsunamis que apuntou foron os volcáns e os terremotos.

Aproveitou este concepto para referirse aos megatsunamis, caracterizados por ondas moi grandes, con unha altura máxima de medio quilómetro e de lonxitude máxima de un quilómetro. Exemplificou este fenómeno coa catástrofe que se produciu por este motivo na costa da zona dos Alpes de Italia, onde unha onda destas, entrou nun encoro e produciu centos do vítimas nos pobos da ribeira. Sobre a importancia destas ondas, fixo mención tamén ás consecuencias do impacto sobre a morfoloxía da costa, poñendo especial énfase no retroceso dos humedais costeiros; e das limitacións que poden supoñer os nosos asentamentos, sobre todo coa construción de diques e escolleiras, podendo estas chegar a impedir eses retrocesos.

Dixo que outro risco moi vinculado tamén aos nosos asentamentos costeiros, e que se vai a ver incrementado cos efectos do cambio climático sobre a subida do nivel do mar, son as inundacións fluviais coma as que ocorreron en Galicia no ano 2006. Fixo fincapé na relación destas inundacións fluviais cos incendios do verán de ese ano; que fixeron desaparecer a cobertura vexetal, o que facilitou o arrastre de sedimentos, que afectaría dun xeito especial aos bancos de marisqueo.

Tamén se referiu ao efecto das ondas por suma de mar de vento e mar de fondo, como os efectos sobre o paseo marítimo de A Coruña no ano 2009. Comentou así mesmo a importancia dos furacáns e dos ciclóns que poden desprazarse dende latitudes tropicais e subtropicais ata latitudes medias, como foi a caso do Hortensia do ano 1984, con un importante impacto na agricultura e nas vivendas de Galicia. Sobre este tipo de fenómenos extremos, reflexionou sobre o que significa desenvolvementos urbanísticos coma o da cidade de Nova Orleans, que despois das últimas inundacións do furacán Katrina no ano 2005, pasou de 800.000 habitantes a 500.000. Sobre esta cidade, fixo mención a súa situación estratéxica tentadora para as relacións comerciais interiores e exteriores, que a converte de modelo de cidade tan desexada por localización, como imposible por riscos de inundacións.

Outro tipo de riscos asociados a zonas latitudinais concretas que mencionou foi os derivados do desxeo que se está a producir no xeo do polo Norte. Puxo exemplos de efectos de choques de xeo sobre as costas de Canadá, Península de Escandinavia e Rusia.

Mencionou tamén os riscos derivados das mareas vermellas, exemplificándoas cos tres tipos de dinoflaxelados que están a producir toxinas en Galicia. Situou o primeiro episodio de mareas vermellas en Galicia no ano 1974, identificada por efectos en Francia debido ao consumo de marisco con toxinas procedentes das nosas rías. Situou as dúas épocas de afloramento dos dinoflaxelados dende os fondos da ría, no verán polos ventos no nordés e no outono pola desaparición da termoclina de verán. Tamén se referiu ás dúas medidas para facer fronte a estas mareas vermellas: peche de polígonos cando hai mareas vermellas e vixiar constantemente os moluscos; dous xeitos de evitar o dano sobre a saúde mediante un custo económico.


Climántica nas “XIX Jornadas pedagógicas da Asociación portuguesa de Educación Ambiental”

 


O proxecto Climántica foi convidado a desenvolver unha comunicación e un obradoiro nas XIX Xornadas da Asociación portuguesa de Educación Ambiental, que se celebraron en Cámara de Lobos (Madeira) o 8, 9, 10 e 11 de marzo de 2012.

Na comunicación fíxose unha exposición cronolóxica dos produtos que se foron elaborando ao longo dos cinco anos de existencia de Climántica, destacando o tratamento transversal dos seus contidos, as motivacións da súa produción e as diferentes aplicacións educativas nas aulas.

O obradoiro desenvolveuse a longo de dúas horas con un grupo de estudantes de 11º ano (16-17 anos). Iniciouse coa presentación de oito escenas da novela A treboada de C, seleccionadas pola relación coas problemáticas ambientais máis recentes nesa rexión: os incendios e a inundacións do ano 2010. Ese contexto recente na memoria dos estudantes, e o estímulo do pensamento diverxente que supuxo a dinámica, posibilitou que xurdiran diversos argumentos que deron lugar a un coloquio.



O obradoiro complementouse con unha acción de reforestación para recuperar a vexetación que existía antes de agosto de 2010 na zona que foi afectada polos incendios. Esta actividade aportou a Climántica novos referentes prácticos para o seu obradoiro Reforestar para compensar.




Convocatoria do V Congreso CLMNTK

 

Co obxectivo de sensibilizar sobre o problema do cambio climático e promover actitudes máis sostibles co medio, a Consellería de Medio Ambiente, Territorio e Infraestruturas, en colaboración coas Consellerías de Cultura, Educación e Ordenación Universitaria e de Traballo e Benestar, convoca o V Congreso CLMNTK e os Premios Climántica para estudantes de Educación Primaria, ESO, Bacharelato, Ciclos Formativos e Universidade, que lle dan continuidade ao IV Congreso CLMNTK que se celebrou en Sada o 22 de xuño de 2011 e aos seus premios.

Poderán participar todos os estudantes matriculados nun centro educativo no curso 2011-2012, e o prazo de presentación de traballos queda aberto dende a data de comunicación na web de Climántica ata o 31 de maio do 2012. Esta quinta edición vaise a desenvolver de xeito virtual, e por tanto os traballos terán que ser inseridos na páxina web do congreso antes das 24 horas do último día de maio.  Dentro do apartado Como participar atópanse titoriais con todos os pasos a seguir para cargar os traballos na plataforma.

Os traballos que se envíen coa intención de que se teñan en conta para participar nos premios consistentes nun campamento ambiental de verán para 6º de Primaria, ESO, Bacharelatos, Ciclos formativos e Universidade, deberán ser individuais ou en parellas.

Os traballos terán que ver coas temáticas do proxecto e tomarán como referencia as seguintes categorías:   

  1. Relatos
  2. Poesía
  3. Curtos cun guión ambiental
  4. Vídeos musicais
  5. Vídeos de obras de teatro
  6. Fotografía comentada
  7. Banda deseñada
  8. Presentacións
  9. Póster
  10. Debuxos
  11. Reportaxes multimedia                              


Todos os autores de traballos que se publiquen na páxina web do V Congreso CLMNTK recibirán unha certificación de autoría emitida pola Consellería de Medio Ambiente, Territorio e Infraestruturas, e unha certificación de voluntariado emitida pola Consellería de Traballo e Benestar, polas súas achegas á sensibilización da cidadanía. Pero ademais, un número de 30 autores galegos de sexto de Primaria, ESO e Bacharelato, serán premiados por traballos individuais ou en parellas, con un campamento de Educación Ambiental.

Tamén se premiará a 10 alumnos de facultades de CC. da Educación e de Formación do profesorado, por traballos incorporados á mesma plataforma. No caso dos alumnos universitarios, estes participarán no campamento para premiados con un rol de educadores en prácticas, pola que recibirán dous tipos de certificacións: unha da Consellería de Medio Ambiente, Territorio e Infraestruturas (50 horas por prácticas de Educación Ambiental) e a outra da Consellería de Traballo e Benestar (certificación de educador voluntario). Asemade, dende a Subdirección Xeral de Voluntariado, proporase ás universidades galegas o recoñecemento dun crédito de libre configuración por esta participación.

Como en edicións anteriores, contémplase a posibilidade de que estudantes de Portugal e doutras comunidades autónomas, que están a traballar co proxecto, poidan ser premiados pola calidade dos seus traballos, ocupando as prazas dispoñibles a maiores das 40 ofertadas para Galicia. Neste caso, terían que vir acompañados de algún docente responsable, que se implicaría no equipo de educadores do proxecto Climántica.

Esta previsto que o campamento para premiados se desenvolva no albergue da Xunta da praia de Area (Viveiro), dende o sábado 23 ata o sábado 30 de xuño. O 23 de xuño recibirase aos premiados no albergue de 11 a 13 horas da mañá. O día 30 de xuño farase a presentación de traballos, á que poderán asistir as familias e profesorado interesado ás 12 da mañá, procedendo a continuación á clausura do campamento e a despedida dos estudantes e dos familiares que veñan a recollelos. Os familiares que recollan a outros estudantes a maiores dos seus fillos, deberán traer a correspondente autorización das familias. O premio inclúe os gastos de estancia e manutención que aportará a Dirección Xeral de Xuventude e Voluntariado da Consellería de Traballo e Benestar, e o desenvolvemento das actividades educativas que aportará o proxecto Climántica.




www.viveiro.es

A data límite para publicar na plataforma os resultados definitivos das valoracións do xurado será o día 21 de xuño 2012. Unha vez publicada esta valoración definitiva, pecharase tamén as votacións dos usuarios e quedará así establecida a relación de premiados e de suplentes. Na valoración terase en conta tanto a votación dos usuarios da páxina web do congreso como a valoración outorgada por un xurado formado por educadores e que emitirán a súa cualificación fixándose nos seguintes criterios:   

  1. Que exista unha relación clara co proxecto.
  2. Orixinalidade.
  3. Elaboración rigorosa.
  4. Capacidade de sensibilización.
  5. Grao de madurez, en relación coa idade, na elaboración técnica.
  6. Que se mostren relacións entre coñecementos diferentes e a comprensión dos mesmos.            

As votacións dos usuarios da web empezarán a contar dende o momento da publicación e as valoracións quedarán resoltas para cada traballo nun prazo máximo dunha semana despois da súa publicación. A plataforma informará daqueles traballos que reciban máis votos, que presentará como máis populares, e tamén dos máis valorados, a medida que se vaian tendo valoracións de membros do xurado que emitan as súas cualificacións. As cualificacións do xurado suporán un 70% da puntuación e as votacións dos usuarios da plataforma suporán o 30% restante.

Poster

Folleto


Impactos do cambio climático no océano costeiro

 


Está publicado en Climántica TV o vídeo que recolle a conferencia do investigador do Centro Oceanográfico de A Coruña, pertencente ao Instituto Español de Oceanografía, Antonio Bode Riestra. O seu tema referiuse aos impactos no océano costeiro, que se aborda no capítulo 7 do libro da terceira etapa de Climántica, Auga e cambio climático.

Antonio Bode iniciou a charla caracterizando o océano a nivel global, sinalando que se trata do ecosistema máis productivo, por canto que supón o 55% da produción primaria mundial. Fixo fincapé tamén no seu papel na regulación do clima e tamén na regulación dos niveis de CO2, como o principal sumidoiro deste gas polo efecto de dúas bombas: unha biolóxica que o retira nos restos carbonatos cara os sedimentos, e unha bomba física, en forma de arrastre de auga fría que descende e o almacena no fondo do océano. Deste xeito retírase a metade de dióxido de carbono emitido á atmosfera. Nesa visión global do océano, enumerou tamén unha serie de impactos sinalados no último informe do IPCC: incremento do nivel do mar, acidificación, desxeo do polo Norte, diminución da salinidade e aumento de eventos extremos.

A continuación situou o océano costeiro como o 15% das superficie oceánica no que se localiza máis do 50% da poboación. Analizou as razóns, moitas das cales teñen que ver cos usos e posibilidades que ofrece ese océano costeiro. Contextualizou esa análise en Galicia na que, dixo que as actividades relacionadas co océano supoñen o 70% da actividade económica e do orde do 80% do turismo. Reflexionou sobre a relación desas actividades con moitos dos impactos actuais do océano costeiro.

Na análise dos impactos, empezou polo quentamento. Destacou que este está sendo bastante acelerado nas nosas latitudes, no que está a supoñer un promedio de 0,8ºC cada 30 anos e que ao final do século pode ser de 3º C, situación que pode resultar crítica para determinadas especias.

O seguinte impacto que analizou foi a subida do nivel do mar, que relacionou co quentamento e co desxeo terrestre (glaciares). Sinalou que en Galicia está a producirse un aumento do nivel do mar de 2 cm. por década ao longo dos últimos 60 anos. Sobre este dato propuxo a reflexión do que supón que un cm. de subida do nivel do mar, poida implicar a perda de hasta un metro de lonxitude de praia. En relación a esta análise, fixo tamén mención a que este dato complícase máis co aumento que se está a observar nos temporais e no tamaño das ondas. Dixo que isto xa se estaba a ter en conta en obras públicas como se está a ter en conta no porto exterior de A Coruña.

Sobre a diminución do pH indicou que este estaba a descender 0,05 unidades/década desde 1975. Referiuse aos efectos desta variación sobre o desenvolvemento dos organismos con esqueleto carbonato, e sobre os riscos que pode chegar a supoñer sobre a resistencia de cunchas de mexillóns e ostras.

Outros dos impactos que analizou foi diminución do afloramento por diminución dos ventos do Nordeste. Estes ventos, predominantes en verán, teñen unha orientación perfecta para retirar a auga da superficie cara o interior, facilitando con esta depresión na costa, o escenso de auga fría profunda, rica en nutrientes. Dixo que estes ventos antes mantíñanse durante un período amplo, de febreiro a novembro. Na actualidade estanse a reducir, posiblemente debido ao cambio climático, e isto está a afectar a produtividade das rías.

Fixo mención a que a nivel global tamén se está a rexistrar dende o ano 1958 unha estratificación xeral debido ao quentamento da auga superficial, provocando unha diminución da produtividade primaria. Expuxo que tamén se está a constatar a diminución de diatomeas e o aumento de dinoflaxelados, algúns dos cales son os responsables das mareas vermellas. Este aumento de dinoflaxelados tamén se está a constatar nas rías, onde se observa unha renovación máis lenta pola diminución do afloramento, que coincide co aumento de días de peche dos polígonos por mareas vermellas.

Entre os impactos derivados do aumento da temperatura das augas costeiras galegas pode subliñarse a aparición de especies asociadas a augas máis quentes, entre as que xa se teñen identificado 21 especies de afinidade subtropical.

Rematou a conferencia referíndose a outros impactos nos ecosistemas oceánicos non derivados do cambio climático. Para facelo apoiouse nun mapa de impactos no océano publicado pola revista Science (2008), entre os que mencionou os vertidos, a diminución de peixes predadores por sobrepesca. Contextualizando en Galicia, fixo mención á diminución do tamaño do mexillón, a diminución da ameixa babosa polo aumento da temperatura das augas, que pon tamén en compromiso á ameixa fina, que está xa no límite de distribución. Por último fixo mención á diminución de capturas de polbo, parece ser que asociado á diminución do afloramento.


Últimas entradas

Categorías

Buscar

pinguino
pinguino