CAMBIA O CLIMA?
SE QUEIMAMOS QUENTAMOS
AUGA E CAMBIO CLIMÁTICO
O LIXO TAMÉN QUENTA
COMO AFECTAN OS CAMBIOS NO CLIMA ÁS ESPECIES E AOS ECOSISTEMAS?
O CLIMA NA PAISAXE, NA ORDENACIÓN DO TERRITORIO E NO TURISMO
MEDIO RURAL E CLIMA
MEDIO URBANO E CLIMA

Documental do I Campus Climántica Iberoamérica

 

Neste documental recóllense as imaxes do Primeiro campus Climántica Iberoamérica. Finaliza coas actividades nos parques nacionais e espazos naturais singulares do postcampus.

En abril foi Costa Rica, en setembro será Aveiro

 

Os oitenta e cinco alumnos de cinco países integrantes do Primeiro Campus Climántica Iberoamérica, patrocinado pola UNESCO, produciron en Costa Rica comunicación artística audiovisual e de teatro musical con contido científico e social para que a sociedade iberoamericana tome conciencia da urxencia de reducir emisións de gases de efecto invernadoiro mediante unha transición enerxética que posibilite a mitigación e a adaptación ao cambio climático.

O portal que permitiu a selección dos alumnos latinoamericanos, CLMNTK19-UNESCO segue aberto ata o 31 de maio de 2019 co fin de seleccionar aos alumnos de todo o mundo que participarán no Terceiro Campus Internacional Climántica en Fábrica de Ciencia Viva da Universidade de Aveiro. Ese campus que se celebrará en setembro nesta cidade portuguesa do 4 ao 8 de 2019, dará continuidade á Segunda edición do Campus Internacional Climántica en Fábrica Centro de Ciencia Viva da Universidade de Aveiro que se celebrou tamén nesta cidade portuguesa do 4 ao 8 de setembro de 2018.

Ver reportaje del campus de 2018 que servirá de modelo para el campus que se celebrará en Aveiro del 4 al 8 de de septiembre de 2019

Os alumnos das tres rexións do continente americano, Norte, América Central e Sur, xunto cos galegos representantes iberoamericanos de Europa, elaboraron produtos de elevada calidade e impacto para informar e sensibilizar á poboación de que a loita contra o cambio climático é o maior desafío do noso tempo.


Os produtos quedan publicados a través desta reseña en http://www.climantica.org e en https://www.facebook.com/climanticaoficial/. Con eles sensibilízase de forma eficaz á poboación mostrando como o quecemento global afecta á poboación humana e á natureza, cada vez con maior agresividade.

Os alumnos alí integraron e lograron comunicar como o aumento das temperaturas altera o desenvolvemento normal das estacións e provoca eventos naturais extremos como ondas de calor, secas, inundacións e furacáns, incidindo directamente na morte de miles de persoas, a desaparición de especies e as deforestación de bosques, poñendo en grave perigo o equilibrio natural do noso planeta. Os produtos mais media de difusión web que lograron crear foron tres curtametraxes e unha obra de teatro musical. Cada un das curtametraxes centrouse en tres Obxectivos do Desenvolvemento Sustentable da UNESCO (o nº 7: Enerxía asequible e non contaminante, nº 10: Reducción das desigualdades e o 12: Producción y consumo responsable), e o musical integrou de forma transversal os 16 Obxectivos do Desenvolvemento Sustentable da UNESCO, organización cuxa Sede central de Paris outorgou a esta iniciativa o seu máximo patrocinio institucional.

https://www.facebook.com/watch/?v=1402442883227561


A inauguración estivo presidida polos responsables das tres organizacións coorganizadoras: Climántica, Misión 2 graos de Costa Rica e Colexio Madrid de Cidade de México e por Juan Criado, responsable do Programa de Ciencias Naturais. Oficina Multipaís UNESCO San José. Representación para Costa Rica, O Salvador, Honduras, Nicargua e Panamá, quen presentou os obxectivos da Organización internacional patrocinadora e as súas implicacións en iniciativas como esta a a que acababan de outorgar o seu máximo patrocinio. Nesa mesa tamén participarondiferentes autoridades, entre as que participou o Cónsul e Conselleiro de Cultura de España.


A conferencia inaugural foi impartida por Francisco Sóñora, director e creador do proxecto Climántica, que titulou “Dez conceptos crave para entender o cambio climático”. O seu contido foi seleccionado para dar os elementos conceptuais claves para entender as causas e consecuencias do cambio climático. A continuación, o coordinador dos grupos de produción audiovisual, Aitor Alonso, abordou fórmulas eficaces para impactar na poboación mediante a comunicación audiovisual. Con esas dúas actividades, que ocuparon, xunto coa inauguración, a mañá do 6 de abril, pecháronse as actividades plenarios comúns ao Primeiro Campus Climántica Iberoamérica e ao seu seminario docente de Investigación acción.


Xa pola tarde os alumnos iniciaron os seus traballos en cinco grupos de traballo. Tres destes grupos de traballo estiveron organizados a modo de produtoras de cinema, con 14 membros das tres rexións americanas e da representación iberoamericana de Galicia. Cada un dos membros estaba seleccionado polas súas habilidades, talentos e vocacións nun dos seus roles.


Os produtos que elaboraron os cinco grupos de traballo recolleron os 17 Obxectivos do desenvolvemento Sostible da UNESCO. Antes de iniciar as tarefas, os alumnos estudaron eses obxectivos, establecendo una actividad colaborativa a modo de aplicanza do Obxectivo 17: Alianzas para acadar os obxectivos.


Un dos grupos que abordaron proxectos audiovisuais creou o vídeo  titulado “Reunión de enerxía polo cambio climático”, que coordinou o responsable de coordinación de monitores, Antonio García Vinuesa. O seu argumento no Obxectivo de Desenvolvemento Sustentable da Unesco nº 7, Enerxía alcanzable e non contaminante:



Con esta curtametraxe os 14 autores comunicaron ese obxectivo a través da ficción dunha reunión internacional entre os representantes de produtoras enerxéticas e de colectivos cidadáns para buscar unha solución ao cambio climático, con base ao sétimo Obxectivo de Desenvolvemento Sustentable ODS da UNESCO, expón a complexidade de intereses en xogo e conclúe nunha viaxe ás realidades silenciadas dalgunhas consecuencias da produción de enerxía. Con iso querían comunicar que o cambio está no noso cambio.


O grupo de traballo de curtametraxes nº 2, dirixido polo coordinador dos proxectos audiovisuais e de talleres, Aitor Alonso, desenvolveu o vídeo titulado “Formigas”, que abordou o ODS nº 10 da UNESCO: Reducción das desigualdades.



Aborda o problema dos refuxiados climáticos. Partiron da imaxe dun formigueiro do que saían termitas en fila, e da que algunhas se apartaban da fila, sendo seguidas por outras. Elixiron esa analoxía para comunicar que somos como formigas e seguimos o camiño que a sociedade nos marca, sen pensar nas consecuencias, pero cando unha formiga desvíase do camiño e non é esmagada, pode marcar un cambio. Con iso querían comunicar que as persoas temos que falar de cambio climático, porque cando se fala do reto, podemos unirnos para resolver problemas complexos, como é o caso dos refuxiados climáticos.


O grupo de traballo de cormotrajes nº 3, coordinado pola responsable de Artes plásticas do campus Noa Rodríguez desenvolvey a curtametraxe “Blood Nature”.


Con esta curtametraxe pretenden concienciar ao consumidor sobre os custos ocultos asociados á industria téxtil, como a produción, o transporte ou a xestión dos refugallos, en especial no referido ao ODS número 12: Produción e consumo responsable, abordando o consumo excesivo de auga na industria e téxtil e de todos aqueles consumos que non quedan reflectidos no valor que atribuímos ás pezas. Con esa curtametraxe preténdese concienciar ao consumidor sobre os custos ocultos asociados á industria téxtil, como a produción, o transporte ou a xestión dos refugallos, que non quedan reflectidos no valor que atribuímos ás pezas.


Os outros dous grupos de traballo centráronse no desenvolvemento dunha obra de teatro musical. Estes son os grupos de banda musical e o grupo de teatro. A obra que desenvolveron foi Traxedia, versión da obra creada polo profesor Carlos Maquieira e a actriz Irene Maquieira.


Co título de Traxedia, esta obra de teatro musical abordou, desde o xénero clásico da traxedia grega, o problema da subida do nivel do mar e as súas implicacións sobre refuxiados climáticos, vistos desde diferentes continentes e territorios.


O grupo de teatro foi dirixido por Úrsula Martínez e contou coa colaboración con Francisco Crujeiras. Os dous fixeron adaptacións na obra orixinal para adaptala ao ámbito iberoamericano. Nesas adaptacións tívose moi presente as diferentes variantes do español das diferentes das nacionalidades dos actores.


O grupo de traballo banda musical, dirixido por Julieta Dix, púsolle música ao teatro. Incorporaron na obra de teatro as cancións que completaban e potenciaban as mensaxes dos diálogos dos actores. Na banda integraronse alumnos de diferentes países que tocaban diferentes instrumentos de vento (clarinete, frauta travesera, e saxofones), corda (guitarras, baixo e chelo) teclado e batería.


Dentro das interpretacións musicais destacou, polo impacto no público, a interpretacion vocalista do alumno mexicano Diego Freeman, sobre todo na interpretación do himno de Climántica, cuxo ensaio no día anterior pódese visualizar desde este vídeo:



No programa do campus desenvolvéronse talleres relativos ás diferentes competencias que requirirían o desenvolvemento do musical e dos tres curtametraxes. Dous destes talleres estaban destinados a fortalecer o musical. Estes foron o de Danza e do Artes plásticas para xerar a esconografía de proxección.


O musical pechou o acto final do campus, mostrando así un producto complexo que recolle o traballo colaborativo coordinado entre os grupos de traballo de teatro, de banda musical e dos talleres de danza e de artes plásticas, todo elo desenvolto por alumnos de diferentes países que se coñeceron alí.



En paralelo ao desenvolvemento do campus, tivo lugar e un seminario docente no que participaron relatores de Climántica, Colexio Madrid, Colexio Reina do Mundo, Misión 2 graos, Universidade Nacional de Costa Rica, Parque a Liberdade, Universidade Nacional Autónoma de México, Universidade de Santiago de Compostela e da Subdirectora de Difusión, INECC de México.


Neste seminario docente participaron docentes que analizaron novas formas de aprender e ensinar sobre o cambio climático a partir da experiencia do campus.

Programa para descargar

A vida diaria no campus, ademais do campus combinou un plan intenso de actividades, tanto a nivel de proxectos como a nivel de talleres, con diversas actividades lúdicas e de convivencia, tal e como se visualiza neste vídeo resumen do primeiro día do campus:


As actividades lúdicas do campus foron de diversa natureza. Entre elas destacaron as que consistiron en intercambiar elementos da cultura entre as nacionalidades participantes. Nese sentido desenvolveuse un festival das nacionalidades nas que se degustou comida de diferentes países.


Cada día da semana desenvolveuse unha festa dedicada a cada un dos países, na que se bailarón cancións de cada unha dos países, entre as que destacou a festa de México.


Durante o campus, todas as noites, despois de cear, os alumnos tiveron ocasión de asistir a unha sesión de baile discoteca na que tiveron ocasión de divertirse e coñecerse desde un punto de vista máis lúdico e distendido.


O día anterior ao comezo do campus desenvolveuse un itinerario por San José no que se visitaron as principais prazas e monumentos da cidade, analizando a súa historia e patrimonio cultural.


O albergue no que se desenvolveu o campus atopábase nunha ampla zona verde, cunha extensa superficie verde amurallada.


No recinto do albergue había unha extensa selva húmida cun río e unha fervenza incorporados que tamén ofreceu unha importante oportunidade para a convivencia.


O campus vinalizó o venres 12 de marzo pola tarde mediante un acto no que se presentaron os produtos e que foi introducido polo Grupo de circo de Parque A Liberdade. Todo o seu desenvolvemento retransmitiuse por streaming:

https://www.facebook.com/climanticaoficial/videos/611864235948232/

O acto de clausura inaugurouse cun número da Escola que Parque a Liberdade alberga en colaboración con Circo do Sol.


A continuación procedeuse á presentación das tres curtametraxes e a representación do musical. Por último procedeuse á clausúra oficial presidida pola Viceministra da Mocidade de Costa Rica.


Un postcampus para coñecer os ecosistemas de Costa Rica

Unha vez finalizado o campus coa presentación de produtos (do 6 ao 12 de abril), iniciouse un postcampus para coñecer os ecosistemas dos parques nacionais de Costa Rica.


Iniciouse o postcampus o sábado 13 visitando o Parque Nacional do volcán Poás que estivo en activo por última vez no 2017. Alí analizouse o bosque mesófilo tropical de montaña, e as súas similitudes coa laurisilva de Canarias.


Pola tarde visitaron unha industria tradicional que funciona con enerxía hidráulica no que se fan as carrozas de cores patrimonio cultural de UNESCO.


O día 14 o grupo desprazouse ao novo albergue no Parque Nacional Illa Damas. Alí o grupo situose nun albergue en pleno corazón do parque nacional, no que podía comer froita natural como mangos das árbores que formaban parte da vexetación natural que rodeaba ao albergue.


Para chegar ao albergue había que navegar por un manglar, ao que se chegaba a través dunha canle rodeada de vexetación propia dese ecosistema.



Todos os días tívose ocasión de convivir e de realizar múltiples xogos na piscina de dimensións olímpicas que ten o albergue.


O grupo tamén aproveitou para gozar de diversos amenceres e atardeceres na praia, no que se realizaron paseos nocturnos para ver estrelas e buscar cangrexos.


O día 15 dedicouse a analizar o manglar de Illa Damas, e a súa evolución a partir de eventos extremos recentes.


Na visita ao manglar visualizouse fauna moi e flora moi diversa. Entre ela destacou a invasión dos barcos por parte de monos capuchinos.


O día 16 os alumnos saíron do Parque Nacional con coches todo terreo dos nativos para visitar o Parque Nacional Baía Balea.


Unha vez no Parque Nacional Baía Balea, os alumnos embarcáronse para visualizar cetáceos e para mergullar e ver os ecosistemas do fondo mariño.


Durante o buceo analizaron os fondos mariños para analizar ecosistemas vinculados á pradeiras de algas calcáreas.


Tamén se aproveitou para analizar diversas formacións xeolóxicas resultado da erosión mariña ao longo dos anos nesa baía.


O día 17 visitaron o Parque Nacional Manuel Antonio, no que visualizaron, mediante telescopios, diferentes especies.


Finalizaron o día cun baño nas praias paradisíacas caracterizan a este parque nacional, o máis visitado do país.


O día 18 pola mañá, os alumnos despois de almorzar fóronse á praia onde escribiron mensaxes de despedida de cada grupo.

Os dous últimos países que pecharon a convivencia foron México e España, que pola súa ampliación de convivencia tiveron unha despedida máis emotiva.


Xa subindo a marea, o grupo abandonou o Parque Nacional atravesando o manglar en barca e unha pasarela pola que saíron do manglar e iniciaron o regreso a San José.


O último día do grupo galego en Costa Rica foi o 19 de marzo. Finalizou as actividades visitando zoave, un centro de recuperación de animais .Nese lugar visualizaron especies que tiñan diferentes lesións, algunhas das cales lles impedía vivir en liberdade, como é o caso da falta de pico en tucanes, ou ben lesións en ás en diferentes aves.


A última actividade en Costa Rica consistiu no descenso na tirolesa de Zoave.Despois de comer nese parque zoológico, o grupo galego foise ao aeroporto, sendo a última delegación que abandonou San José no voo de Iberia das 16:40 do 19 de abril de 2018.


Despois de Costa Rica, vén Aveiro

A fase europea está en pleno proceso de selección, cuxos candidatos deben ter subidos os seus produtos individuais ou de grupos de dous ao portal do Congreso virtual internacional CLMNTK19.


Os seleccionados darán continuidade do 4 ao 8 de setembro de 2019 que dará continuidade á Segunda edición do Campus Internacional de Climántica en Fábrica, Centro de Ciencia Viva da Universidade de Aveiro que se celebrou do 4 ao 8 de setembro de 2018, que se describe nesta reportaxe

http://www.climantica.org/climanticaFront/es/entry/201810061


Convocatoria do Congreso Xuvenil Virtual Internacional CLMNTK19

 

O proxecto Climántica desde os seus ámbitos escolar e universitario: IES Virxe do Mar como centro coordinador da rede escolar do proxecto e o grupo de investigación universitario SEPA- Interea da Universidade de Santiago de Compostela (USC), en consorcio co Colexio Madrid de Cidade de México A. C. e con Fábrica, Centro de Ciencia Viva da Universidade de Aveiro; contando co apoio institucional da Consellería de Educación para México, América Central e Caribe, convocan o congreso xuvenil virtual internacional CLMNTK19. Este congreso virtual internacional ten dúas grandes finalidades:    

  1. Sensibilizar á poboación, a través da elaboración e publicación no portal do congreso virtual, produtos multimedia sobre os retos ambientais globais contemporáneos: cambio climático, enerxía, auga, cambio global no océano, conservación da biodiversidade xenética, ecosistemas tropicais e capital biocultural.    

  2. Seleccionar, de acordo coas bases expresadas nesta convocatoria, aos estudantes que participarán nos campus xuvenís internacionais Climántica Iberoamérica 2019 en San José de Costa Rica (do 8 ao 12 de abril) e Climántica en Fábrica, Centro e Ciencia Viva na Universidade de Aveiro (do 4 ao 8 de setembro). Así mesmo, aos docentes que orientarán os produtos elaborados polos estudantes, para formar parte do seminario docente de investigación-acción sobre o campus acreditado polas organizacións universitarias colaboradoras. Para os profesores que traballan en centros españois sostidos por fondos públicos tramitouse a homologación de 48 horas que desde o 2015 vén concedendo o Ministerio de Educación do Goberno de España.

PDF da convocatoria

A selección para os campus de Costa Rica (abril de 2019) e de Aveiro (setembro de 2019) faise a través do congreso virtual internacional CLMNTK19. O medio de selección é á plataforma mediante a cal se expoñen, avalían e seleccionan os traballos de sensibilización ambiental. A participación nesta etapa está aberta a todos os centros educativos, sempre se cumplan as bases establecidas no procedemento de participación.

Foto 1. Costa Rica

A partir desta plataforma, levará a cabo a selección de estudantes que poderán participar nos dous campus internacionais. Por tanto, a plataforma permitirá seleccionar aos alumnos de América Latina que asistirán ao Primeiro Campus Climántica Iberoamérica (do 8 ao 12 de abril de 2019) e aos participantes de todos os países de Europa e América Latina que asistirán ao Terceiro Campus Internacional Climántica en Fábrica de Ciencia Viva da Universidade de Aveiro (do 4 ao 8 de setembro de 2019).

Foto Aveiro 1

Á súa vez faranse tres avaliacións, dúas delas para o Campus de Costa Rica, e o terceiro para o Campus de Portugal. En todos eles tomaranse en consideración todos os traballos publicados desde a posta en marcha da plataforma. Os tres momentos de avaliación (os dous primeiros para Costa Rica e o terceiro para Aveiro) son:    

  1. Primeira avaliación (Costa Rica) desenvolverase entre o 15 e o 20 de febreiro, e permitirá seleccionar aos 20 representantes dos países de América Latina dos países que inician o curso en setembro.

    Foto 2. Costa Rica    
  2. A segunda avaliación (Costa Rica), que se realizará do 28 de febreiro ao 3 de marzo, permitirá seleccionar aos 20 alumnos que representen aos países de América Latina que empezan o curso en febreiro, e que necesitan aloxamento. Tamén permitirá seleccionar aos 40 alumnos locais que poidan desprazarse diariamente desde San José de Costa Rica e que, por tanto non necesitan aloxamento.

    Foto Aveiro 2    
  3. A terceira avaliación (Aveiro), que se realizará entre o 31 de maio e o 6 de xuño, permitirá seleccionar aos 60 alumnos dos países de Europa e de América Latina que asistirán ao Terceiro Campus Internacional Climántica en Fábrica, Centro de Ciencia Viva.

Campus de Costa rica

Foto 3. Costa Rica

Primeiro Campus internacional Climántica Iberoamérica e post-campus internacional: levarán a cabo en San José, Costa Rica, do 8 ao 12 de abril de 2019, fase campus aberto a todos os países iberoamerianos. Durante os 5 días que durará o campus, traballarase en grupos de traballo vinculados a dous tipos de proxectos, un musical e curtametraxes, que serán produtos para a sensibilización e difusión a través de internet. No postcampus, debido ao cambio de sede, que terá lugar unha vez finalizado o campus, terán prioridade, de darse limitacións de espazo, os alumnos dos tres países organizadores: México, España e Portugal. Este postcampus (opcional), centrarase no coñecemento da contorna, celebrarase entre o 13 e o 18 de abril de 2019. Os dous eventos (campus e postcampus) contarán coa participación dos alumnos e docentes seleccionados no campus virtual.

Campus de Aveiro

Foto 3. Aveiro

Terceiro Campus internacional Climántica en Fábrica Centro de Ciencia Viva de Aveiro. Este campus celebrarase en Aveiro do 4 ao 8 de setembro de acordo ao modelo seguido os dous anos anteriores. Está en estudo a posibilidade de organizar un postcampus en Galicia como xa se fixo na edición do 2017. Os obxectivos, contidos e metodoloxía son os mesmos que os do Primeiro Campus Climantica Iberoamérica.

Participantes

Poderán participar estudantes inscritos a calquera centro educativo cuxo grao escolar corresponda a unha idade entre os 11 e 18 anos (6º a 12º).

Os estudantes que elaboren os traballos deberán ser asesorados por un profesor pertencente á súa institución educativa.

Foto 4 Aveiro

Bases xerais de participación

Os traballos, para ser obxecto de selección para os campus, deberán ser de autoría individual ou coautoría en parellas.

Os traballos editaranse polo alumno, docente coordinador ou centro educativo no portal http://congresovirtual.climantica.org segundo as indicacións expresadas no apartado Frmato e tutoriales. Deben levar un título e unha sinopse, non superando o texto resultante os 300 caracteres con espazos. Debe figurar ademais o nome do centro educativo, a súa localidade co país entre paréntese e os niveis que cursan os autores. Se fosen dous autores de cursos diferentes, poñeríanse os dous, seguindo a orde no que asinan os autores. O mesmo farase cos nomes dos centros educativos, se fosen de centros educativos diferentes. Nese caso cada alumno debe haber un docente orientador en cada centro educativo.

Os estudantes que elaboren os traballos deberán ser asesorados por un profesor pertencente á súa institución educativa. O que non teña un docente orientador con custodia oficial idenficado perderá o dereito a participar no campus, de resultar seleccionado.

Os asesores dos traballos mellor valorados deberán enviar un correo a climantica@climantica.org, con copia ao correo corporativo dos seus centros educativos. As datas límites para enviar estes correos son, respectivamente:    

  1. Venres 15 de febreiro do 2019 para os países latinoamericanos que empezan curso en setembro e que están interesados en participar no Campus de Costa Rica interesados en participar no Campus de Costa Rica.
  2.     
  3. Domingo 28 de febreiro de 2019 para os países de América Latina que inician curso en febreiro e que están interesados en participar no Campus de Costa Rica.
  4.     
  5. Venres 31 de maio de 2019, para os países de Europa e América Latina interesados en participar no Campus de Aveiro (Portugal).

Estes correos conterán a seguinte información:    

  • Nome completo do docente.    
  • Especialidade e niveis nos que exerce.    
  • Título, url do traballo publicado na plataforma, nome e apelidos dos seus alumnos.    
  • Datos do centro educativo ao que pertencen (nome, dirección postal, dirección de correo electrónico e teléfono con prefixo do país).    
  • Expresión do compromiso de acompañar e custodiar aos seus estudantes e de incorporarse ao seminario docente de investigación acción sobre o campus.

    Foto 5 Aveiro

Os traballos deberán presentarse nalguna das siguientes categorías:

a. Artes visuais, dramáticas e narrativas
i. Debuxo
ii. Pintura (técnica libre)
iii. Póster ou cartel
iv. Fotografía
v. Cómic vi. Infografía
vii. Obra de teatro (presentar en vídeo)
viii. Relato
ix. Poesía
x. Minificción
xi. Conto
xii. Ensaio
b. Cinema e multimedia
i. Curtametraxe
ii. Documental
iii. Cineminuto
iv. Videoclip
v. Animación (dixital, stopmotion e outras) vi. Reportaxe vii. Presentación (plataformas como Power Point, Prezi, etc.)
viii. Vídeo musical
c. Materiais e tecnoloxía transferibles a produtos visuais web:
i. Modelos
ii. Esculturas fixas e dinámicas
iii. Robótica/mecánica

Foto Aveiro 6

Os traballos deberán elaborarse a partir de, polo menos, un dos seguintes temas:    

  1. Cambio climático    
  2. Cambio global no océano    
  3. Contaminación    
  4. Conservación da biodiversidade xenética    
  5. Ecosistemas tropicais e de latitudes medias medias en Europa e América    
  6. Capital biocultural    
  7. Recursos naturais    
  8. Enerxía    
  9. Auga

Para que os traballos sexan considerados candidatos a ser seleccionados para o Primeiro Campus Climántica Iberoamérica, deberán ser integrados á páxina web do congreso: http://congresovirtual.climantica.org, polos docentes, alumnos ou centros participantes antes das 23:59 horas, dos días, respectivamente:

        
  1. 15 de febreiro para os países latinoamericanos con inicio de curso en setembro, que teñen interese en participar no Campus de Costa Rica,
  2.     
  3. 28 de febreiro de 2019 para os países latinoamericanos con inicio de curso en febreiro que teñen interese no Campus de Costa Rica e
  4.     
  5. 31 de maio para os países de Europa e América Latina que teñen interese en participar no Campus de Aveiro.

En caso de dúbida, poñerse en contacto co comité organizador enviando un correo a climantica@climantica.org.

A valoración final e a selección non aseguran a participación no Campus Internacional; unicamente outorga o dereito aos solicitantes de participar neste.

O congreso virtual funcionará como plataforma de selección para a participación de alumnos no Primeiro Campus Climántica Iberoamérica, así como no Terceiro Campus Internacional Climántica en Fábrica, Centro de Ciencia Viva da Universidade de Aveiro. A valoración final dos traballos presentados componse da cualificación dun xurado internacional, a cal ten un valor do 75% da puntuación final, e das valoracións dos usuarios de Facebook, que ponderarán o 25% restante da puntuación final. O xurado internacional componse por expertos de Educación Ambiental, profesores, investigadores e divulgadores científicos.

Queda aberta a presente convocatoria a partir da súa publicación ata o 31 de maio para seleccionar os asistentes ao Campus de Aveiro, coas dúas valoracións, a de febreiro e a de marzo, para seleccionar aos alumnos latinoamericanos que representen no Campus de Costa Rica, respectivamente, aos países de América Latina que inicia curso en setembro e aos que inician curso en febreiro. A cota de alumnos europeos cubriuse polo proceso de selección CLMNTK18, debido á dificultade de organizar un viaxe criterios de selección e valoración do xurado.

Para a selección dos traballos darase prioridade á máxima representación territorial e de comunidades educativas participantes. Por iso non se outorgará un segundo lugar a unha mesma comunidade territorial se noutra existen traballos que cumpren os requisitos mínimos.

Foto 7 Aveiro

Os criterios de valoración que aplicará o xurado e que se recomendan para os usuarios que votan a través de Facebook son:    

  • Cumprimento das bases da convocatoria.    
  • Orixinalidade da proposta.    
  • Creatividade no seu desenvolvemento.    
  • Contar con información válida e confiable e calidade na elaboración.    
  • Capacidade de sensibilización en función do produto presentado e respecto ao tema elixido.    
  • Grao de madurez, en relación coa idade, na elaboración técnica.    
  • Capacidade de relación entre coñecementos diferentes e comprensión dos mesmos.    
  • Eficacia do produto multimedia na difusión e sensibilización a través do portal do congreso virtual.
Foto 8 Aveiro

Especificacións dos traballos participantes

Formatos de vídeo:    avi, 3gp, mov, mp4, mpeg, flv, mkv

Formatos de imaxe:    jpg, jpeg, bmp, tiff, png

Formatos de documento:    pdf, Powerpoint (ppt, pps, pot, pptx, ppsx, potx), Word (doc, docx), OpenOffice (odp, odt, ods)

Tutoriais de participación

Participar cun traballo en formato vídeo - (Axuda pdf - vídeo)

Participar cun traballo en formato imaxe - (Axuda pdf - vídeo)

Participar cun traballo en formato documento - (Axuda pdf - vídeo)


Para aclarar dúbidas enviar un correo electrónico a climantica@climantica.org


Síguenos mañá por Facebook na presentación de produtos do Campus Anual Internacional en Aveiro

 
Esta semana estase desenvolvendo no centro de investigación, innovación e divulgación científica Fábrica Centro de Ciencia Viva, a doceava edición dos seus campus internacionais, que supón xa a súa sétima edición internacional. Este evento supón a consolidación neste centro de divulgación científica da nova etapa dos campus climántica que se centran na aplicación de todos os medios que utiliza este centro moderno para a divulgación científica: luz láser, holografía, proxección 3D, robótica, etc. Os produtos deste campus retransmitiranse por streaming a través do Facebook oficial de Climántica.



Desde o martes día 4 de setembro atópanse en Aveiro 72 estudantes procedentes da práctica totalidade das autonomías españolas, de varias rexións de Portugal e de México, acompañados duns 38 educadores que están a desenvolver innovacións sobre as que realizan diferentes investigacións para atopar, consolidar e dar a coñecer novas forma de ensinar e aprender sobre o reto do cambio climático.

Os alumnos participantes foron seleccionados entre 470 alumnos que presentaron a súa candidatura mediante a publicación dun produto multimedia para difundir a través dun portal no que se desenvolveu un congreso xuvenil internacional. Para a selección formouse un xurado formado polos responsables dos centros de Educación Ambiental da Comunidade Valenciana e de Euskadi, pola directora do programa A Ciencia na túa Escola da Academia Mexicana de Ciencias e pola orientadora do IES Terra de Xallas de Santa Comba, centro non implicado no proxecto. Seleccionáronse as mellores propostas por cada un dos territorios. Os traballos publicados seleccionables tiñan que ser dun único autor e de parellas de autores. Por cada traballo premiado asignouse unha praza no seminario docente de investigación para o docente orientador.


Este campus e o seu seminario de investigación docente teñen dúas grandes finalidades. A principal é desenvolver en equipos heteroxéneos en canto a idade, competencias, vocacións, talentos e diversidade xeográfica e temática. A segunda, consiste en articular e fortalecer redes escolares internacionais que posibiliten intercambios de experiencias relacionadas coas diferentes realidades sociais, culturais e económicas.

A finalidade dos produtos creados durante esta semana en Fábrica é estimular na poboación respostas ao cambio climático. Estes produtos son de dúas modalidades: un musical e catro curtametraxes.


Portugal seleccionou aos alumnos participantes a través dun concurso convocado por un consorcio integrado por Fábrica, Climántica e The Climate Reality Proyect. O concurso de selección específico para Portugal, país anfitrión, baseouse en cuestionario sobre transición energética.

No acto de clausura do campus, que se retransmitirá integramente por streaming a través do Facebook oficial de Climántica oficial de Climántica, representarase o musical Boys desenvolvido na súa totalidade no campus cos alumnos seleccionados que se mostraron interesados en realizar interpretacións teatrais, musicais, de danza e desenvolvementos de escenarios de proxección a través das súas obras de artes. Este musical que se desenvolve nunha aula, vai desenvolvendo emocións, sentimentos e sensibilidades que estimulan a predisposición persoal para responder o cambio climático. Nese acto tamén se entregarán os diplomas.


Inicio dunha colaboración entre Climántica e a revista Green Teacher

 

A revista canadense Green Teacher ofreceu a Climántica unha colaboración a modo de consorcio. O acordo ao que se chegou é que Climántica relataría experiencias innovadoras para que a revista valídeas e publíqueas co logotipo de Climántica. Eses artigos difundiranse a través das dúas organizacións.

Por iso nesta recensión dáse a coñecer o primeiro dos artigos producidos nese marco de colaboración. Trátase do artigo Shellfish and Climate Change Research. Nese artigo preséntase unha experiencia de investigación escolar na que os alumnos seguen a metodoloxía e a dirección dun grupo de investigación relevante, para coñecer en que medida o cambio climático pode estar a afectar ao paso de larvas nadadoras a moluscos bivalvos de interese comercial que viven nun intermareal arenoso. Os alumnos obtiveron datos que inducen a pensar que a fixación das larvas na area do intermareal estudado poden estar a se adiantar, o que esixiría unha adaptación no período de veda.


Galicia gaña o concurso internacional Climántica 2018

 
O xurado CLMNTK2018, formado por Anna Pons, directora do Centro de Educación Ambiental da Comunidade Valenciana, José Manuel Gutierrez, técnico de Educación Ambiental do CEIDA do Goberno de Euskadi e coordinador da rede estatal de Educación Ambiental EsEnRed, Carmen Villavicenico, director do programa LA Ciencia en tu Escuela da Academia Mexicana de Ciencias e Mar Fuentas xefa do departamento de Orientiación do IES Terra de Xallas, fallou os premios do congreso xuvenil virtual do 2018. Os resultados quedaron reflectidos no portal do congreso xuvenil virtual internacional a través do cal se realizaron as achegas seleccionables:

http://congresovirtual.climantica.org



Estes premios outórganse por produtos multimedia de sensibilización ambiental cidadá presentados ao congreso virtual internacional CLMNTK18 consisten en participar nos proxecto consisten en asignar as 60 prazas de asistentes aos campus internacionais de Aveiro e de Costa Rica. O primeiro produto clasificado no concurso foi creado por dúas alumnas do IES Xelmirez I de Santiago de Compostela.



Este produto gañador foi creado polas alumnas Lucía Igrexas Noya e Clara Paz Oleiro, alumnas de primeiro e Bacharelato deste instituto compostelán, entrevistadas con motivo do premio polo diario La Voz de Galicia.

Para a valoración dos produtos se ponderaróns dous tipos de puntuacións: as valoracións dos membros do xurado que asignou ata un máximo de 1800 puntos Esta puntuación completouse cos 600 primeiros votos de Facebook.

O segundo e o terceiro posto ocupáronos dous produtos de México, entre os que se sitúa a obra de artes plásticas máis valorada das presentadas a concurso, e que recibe o nome de Prisa:


Os outros dous países que lograron representación neses dous campus foron Polonia e Portugal. De España lograron representación as comunidades autónomas de Galicia, Madrid, Cataluña, Castela e León, Canarias, Cantabria e Murcia.


Sete institutos galegos no Simposio escolar de Climántica en Lisboa

 

Coincidindo co Día das Letras Galegas, o xoves 17 de maio 82 alumnos do IES Virxe do Mare do IES Campo de San Alberto de Noia, do IES Poeta Añón de Outes, do IES Praia Barraña de Boiro, do CPI Dos Dices de Rois, do IES Xelmirez I de Santiago e do IES Ribeira do Louro de O Porriño Noia, desprazáronse a Portugal para celebrar en Lisboa o primeiro simposio. Durante esa xornada de desprazamento, os alumnos estudaron a ocupación histórica do territorio de Porto e Aveiro.



Nesta segunda cidade tamén desenvolveron catro obradoiros de formación científica na Universidade de Aveiro, navegaron pola ría de Aveiro en tres barcos moliceiros e interpretaron cancións en galego e en portugués para celebrar así as Letras galegas.

As actividades do simposio escolar en Lisboa centráronse en dúas sedes. A primeira delas foi o Instituto Español Giner de los Ríos. Alí desenvolvéronse dúas actividades para facer chegar os contidos do proxecto aos alumnos portugueses: unha conferencia sobre cambio climático e demostracións prácticas e simulacións desenvoltas polos alumnos galegos.



Estes, apoiándose en simulacións e demostracións prácticas, ensináronlle porque ao derreterse o xeo da Antartida sube o nivel do mar, calcularon tamén a subida de temperatura por efecto invernadoiro, provocaron unha estratificación térmica para simular o proceso de laminación do océano que provoca a diminución da produtividade. Tamén identificaron o dióxido de carbono mediante o cambio de pH detectando por un colorante que cambia de cor co cambio de pH. Deste xeito demostrouse a acidificación do océano. Os alumnos portugueses preguntaron e participaron activamente nestes procesos de aprendizaxe mediados e facilitados por iguais.



Para a presentación de investigacións escolares,o simposio cambiou de sede para o Centro Galego de Lisboa.



Alí, no auditorio Alvaro Cunqueiro, proxectáronse os vídeos que explicaron á comunidade educativa portuguesa as investigacións sobre os impactos do cambio climático sobre os bivalvos de Testal, a lamprea do Tambre, o cultivo de mexilóns nas bateas de Boiro, a biodiversidade dos ríos Rois e Sarela e das Gándaras de Budiño.



O primeiro simposio escolar de Lisboa completouse con itinerarios deseñados para estudo da ocupación integral do territorio na cidade de Lisboa, analizando a súa evolución histórica e comparouse coa da vila medieval de Óbidos, que conserva a súa organización medieval, deixando pegadas das estratexias de adaptación ao clima nesa época medieval.



Estas actividades completáronse con outras lúdicas, culturais e de convivencia, entre as que destacaron o baño na praia de Oeiras ou a participación no desfile da Máscara Ibérica no que participaron os disfraces de Entroido máis populares de España e de Portugal.



Selección para Campus internacionais de Aveiro e Costa Rica a través do portal CLMNTK18

 


O proxecto Climántica, en consorcio con Fábrica de Ciencia Viva e da Universidade de Aveiro, co grupo de investigación SEPA- Interea da Universidade de Santiago de Compostela e co Grupo de Medicina Xenómica da Universidade de Santiago de Compostela, convocan o proceso para seleccionar aos alumnos participantes no Campus internacional CLMNTK18 e aos seus docentes acompañantes, que formarán parte do Seminario docente acreditado con 48 horas polo Ministerio de Educación Ciencia e Deporte ( MECD).



Con este proceso selectivo seleccionaranse aos alumnos que participen no campus internacional que se celebrará no centro de divulgación científica Fábrica de Ciencia Viva e da Universidade de Aveiro (Portugal). Os centros que participan neste campus terán prioridade para enviar representantes ao campus da biodiversidade para América Latina e Europa que está previsto que se celebre en Costa Rica na Semana Santa de 2019.

Descargar folleto del campus CLMNTK18
Descargar folleto do Seminario docente 2018
Descarga do cartaz



Este campus adaptará ao medio costeiro o modelo do desenvolvido o curso pasado no marco da alianza estratéxica para a innovación EDUCO2cean-Erasmus+, aprobado e financiado pola UE, dando así sustentabilidade a esa iniciativa. Como aquel, este tamén buscará xerar dous tipos de produtos elaborados mediante traballo colaborativo:

  • Curtametraxes que integren as imaxes que expresen o coñecemento adquirido no campus, comparándoas e aumentándoas, con realidade aumentada, coas que traen os estudantes dos seus lugares de orixe, utilizando a robótica, a luz láser, a holografía e a realidade aumentada para presentar escenarios que comuniquen un futuro máis sustentable e con respostas ao cambio climático.



  • Un musical de sensibilización sobre o cambio climático e o cambio global no océano, que integre o teatro, a música, a danza, o canto e as artes plásticas proxectadas mediante holografía e a luz láser como escenografía de proxección. Esta proposta ambiciona evolucionar as propostas creadas no campus de 2018.



Os alumnos seleccionaranse pola calidade dos seus produtos de sensibilización sobre o cambio climático, o cambio global dos océanos e demais retos ambientais globais publicados na plataforma do congreso virtual internacional CLMNTK18 de acordo coas bases publicadas na apartados Convocatoria e Criterios de selección para campus. A url que dá acceso ao congreso virtual é:


Convocatoria
Criterios de selección para asistir ao campus
Instruccións en pdf e vídeo para subir os traballos á plataforma


Galicia e Canarias comparten os días mundiais do Planeta e do ADN

 

Os seis institutos galegos da rede de proximidade de Climántica para a investigación escolar, en intercambio coa súa rede do colexio Decroly de Canarias, compartiron investigacións en Galicia e en Canarias que presentaron no Coliseo Noela os seus investigaciónes sobre a biodiversidade en Galicia e en Canarias. Eses proxectos centráronse en dous tipos de especies nas dúas rexións climáticas. O primeiro tipo de especies que se abordaron son especies moi adaptadas ao clima de interese socio económico que poden estar en risco. O segundo tipo son especies invasoras que ven favorecidas nesa invasión polo cambio climático.



Para ese simposio escolar se conjuntaron el viernes 20 de abril en Noia 300 alumnos un grupo con una amplia representación dos seis institutos galegos participantes. Nese grupo quedaron incluídos tamén os mozos investigadores canarios, desprazados a Galicia para ese evento, e que residiron desde o 17 ata o 24 de abril con familias dos seus homólogos investigadores escolares de alumnos de Noia, Santiago, Rois, Boiro e Outes.

Para ese simposio escolar conxuntáronse o venres 20 de abril en Noia 300 alumnos, un grupo cunha ampla representación dous seis institutos galegos participantes. Nese grupo quedaron incluídos tamén vos mozos investigadores canarios, desprazados a Galicia para ese evento, e que residiron desde ou 17 ata ou 24 de abril con familias dúas seus homólogos investigadores escolares de alumnos de Noia, Santiago, Rois, Boiro e Outes.



Despois da inauguración oficial por parte dos alcaldes, presentáronse os nove proxectos de investigación escolar. Tres proxectos foron desenvoltos polos estudantes canarios, e inclúen o estudo xenético e ecolóxico da adaptación ao clima de dous endemismos canarios: o lagarto gallotia intermedia e a pomba rabinche, especies cunha adaptación climática tan determinante que se están vendo afectadas polo cambio climático. A terceira investigación desenvolta polos alumnos de Canarias consistiu no estudo da invasión das illas do coral do lume, e as súas relacións co clima. Os ecosistemas de Canarias nos que se desenvolveron estas investigacións estudáronos os alumnos galegos da man dos seus colegas de Canarias na súa estancia alí do 17 ao 23 de marzo de 2018.




O restantes seis proxectos foron desenvolvidos polos outros tantos institutos galegos participantes. Tres centráronse no estudo dos ríos: a biodiversidade do rio Rois, nos bioindicadores da calidade da auga do río Sarela desenvolvido polo IES Xelmirez I de Santiago e na Recuperación da lamprea no río Tambre e os novos retos aos que se enfreta co cambio climático, desenvolvido polo IES Poeta Añón de Outes.



Dous dos proxectos abordaron o impacto do cambio climático sobre os bivalvos mariños das rías. Estes foron desenvolvidos polos alumnos de Noia, que estudaron os efectos do cambio climático sobre os bivalvos da praia de Testal, e polos alumnos de Boiro que estudaron os impactos do cambio climático e da acidificación do océano sobre o desenvolvemento do mexillón de batea Os alumnos de Noia presentarán a continuación do seu estudo sobre a distribución do berberecho, pero se aplió ao estudo dos outros dous bivalvos comerciais do intermareal de Testal: as ameixas fina e babosa.



A sexta investigación galega foi a desenvolta polo IES Rosalía de Castro de Santiago, e centrouse na invasión urbana de Santiago da avispa velutina, tamén con importancia ecolóxica polos seus impactos sobre as abellas autóctonas.



A investigación xenética é a clave na adaptación ao cambio climático

Para analizar as bases das súas semellanzas e diferenzas na adaptación ao medio, abordouse un estudo do ADN dos bivalvos de Testal, que dirixiu o Dr. Angel Carracedo no laboratorio do IES Virxe do Mar. Aproveitouse este estudo para enviar mostras de ADN purificadas e conservadas ao banco mundial de conservación do xenoma mariño que garante a recuperación da especie en casos de impactos bruscos.



Despois da presentación dos proxectos relativos aos retos da biodiversidade xenética fronte ao cambio climático, os alumnos tiveron a ocasión de recibir formación xenética de elevada calidade por parte de Angel Carracedo, un científico galego que recibiu o máximo recoñecemento mundial no seu ámbito específico de investigación e que obtivo os premios máis prestixiosos en España no ámbito médico e no ámbito xenético: Rei Jaime I de investigación Médica e o Premio Nacional de Xenética.



Esta catedrático que dirixe o Centro Nacional do Genotipado, e a Fundación Pública Galega de Medicina Xenómica, unha organización que o día anterior celebrou no Palacio de Congresos vinte aniversario, abordou o tema “A xenética contemporánea no Día Mundial do ADN”.



Esta presentación e análise de información do proxecto complementáronse con actividades lúdicas, culturais, de itinerarios e de convivencia dos alumnos das dúas comunidades autónomas. Estas en Canarias estas centráronse en actividades náuticas e rutas diversas.



En Galicia as actividades lúdicas, culturais e de convivencia centráronse en espectáculos musicais, teatrais e tamén en itinerarios. A dimensión teatral incluíuse na presentación do acto de celebración do Día Mundial do ADN e do Día do Planeta. Os portavoces do IES Virxe de Mar neste intercambio climático apoiáronse en presentacións teatrais.



Outro aspecto lúdico que estivo presente no acto consistiu na realización de diversas coreografías.



As coreografías e diversas cancións de sensibilización ambiental, entre as que destacou o himno de Climántica foron interpretadas polo coro de Has de Cantar do IES Virxe do Mar.



En Galicia realizáronse diversos itinerarios. Entre estes itinerarios cabe destacar os realizados o luns 23 de abril no que se celebrou o Día Mundial do Planeta no Parque Nacional Illas Atlánticas e a visita ás centrais hidroeléctricas e aos ecosistemas da desembocadura do río Tambre.



Outros ecosistemas e paisaxes estudados en Galicia foron os da Lagoa de Louro e o Ézaro.



Os centros de divulgación científica nos que se abordaron aspectos culturais diversos relativos ao proxecto foron o ITER de Canarias e os Museos Científicos da Coruña.

En Canarias o estudo dos ecosistemas que se estudaron foron o Teide, Anaga, os agrosistemas de cultivos de plátanos e o estudo en barco e a remo de cetáceos, e dinámica costeira dos Xigantes.


Ángel Carracedo dirixe a alumnos investigadores

 
 
Neste vídeo visualízase un resumo de 30 minutos da investigación científico escolar sobre o xenoma dos bivalvos comerciais de Testal como metodoloxía para estudiar as variedades xenéticas na súa adaptación ao cambio global e como estratexia de conservación do recurso. Esta investigación desenvolveuse no laboratorio do IES Virxe do Mar, o 3 de marzo, e foi conducida polo Dr. Carracedo, director da Fundación Pública Galega de Medicina Xenómica e do Centro Nacional del Genotipado. O proxecto Climántica da así un paso máis na aplicación da metodoloxía de Climántica que está transferindo a EduCO2cean-Erasmus+.


 
A análise consistiu en illar, purificar, cuantificar e enviar a un centro mundial de conservación do xenoma o ADN do berberecho e das tres ameixas comerciais de Testal. Completouse así, utilizando tecnoloxías e métodos do Centro Nacional del Genotipado, unha investigación iniciada o día anterior en Testal con métodos rigorosos da Ecoloxía, para estudar o estado de situación da presenza e abundancia das especies de bivalvos de Testal, así como a súa distribución.
 

Angel Carracedo e Emilio Fernández celebran os días mundiais do ADN e do Planeta durante Climántica ...

 


Descargar programa

Un ano máis, Climántica da continuidade á iniciativa Climántica Intercambios Este ano o consorcio escolar galego está integrada polos 6 centros da rede de proximidade que lidera o IES Virxe do Mar, como nodo escolar central do proxecto Climántica. Nesta nova edición, que dá continuidade, continuidade e consolidación á iniciada o ano 2014, e que desde entón mantívose ininterrompidamente.

Do 16 ao 23 de marzo desprazaranse a Canarias unha delegación formada por 3 estudantes de cada un dos 6 institutos galegos. Alí, xunto cos seus colegas canarios do intercambio de 2018, desenvolverán o programa. No plan de actividades en Canarias destacan o estudo da biodiversidade, o clima e o cambio climático nos ecosistemas subtropicales canarios, e tamén a presentación dos proxectos de biodiversidade de cada un dos 6 institutos participantes: 1) Diversidade xenética dos bivalvos de Testal, do IES Virxe do Mar, 2) A lamprea do río Tambre do IES Poeta Añón, 3) O mexillón de Boiro, do IES Praia Barraña, 4) A biodiversidade do río Rois, do CPI Dous Dis, 5) Bioindicadores e o reto da contaminación río Sar do IES Arcebismo Xelmirez I e 6) A invasión urbana da avispa asiática, do IES Rosalía de Castro.

Do 17 ao 24 de abril de 2018 desenvolverase a fase galega. Esta coincide coa celebración dos días mundiais do ADN e do Planeta. Por iso cóntase cos dous científicos galegos de maior impacto nos dous ámbitos de celebración. Para a celebración do Día Mundial do ADN cóntase Ángel Carracedo, catedrático de medicina legal dá a USC, director da Fundación Pública Galega de Medicina Xenómica e do Centro Nacional do Genotipado. Para a celebración do Día Mundial do Planeta cóntase con Emilio Fernández, catedrático de Ecoloxía de UVigo, director del Campus do Mar e colaborador da División de Coordinación, Avaliación e Seguimento Científico e Técnico da área científica de Ciencia e Tecnoloxía Mariña do Ministerio de Economía e Competitividade.


A metodoloxía ciencia escolar de climántica en Internacional Journal of Environmental & Science Educ...

 

A revista de impacto internacional no ámbito específico metodolóxico de Climántica Internacional Journal of Environmental & Science Education acaba de publicar un artigo coa análise científica e didáctica dalgunhas das experiencias desenvolvidas na asociación de innovación educativa EduCO2cean-Erasmus+: a investigación científica didáctica Young Scientist, que describe o desenvolmento da investigación científico escolar na praia de Testal e as prácticas didácticas de laboratorio sobre cambio global antropogénico que se desenvolveu durante o Campus Xuvenil Internacional.

Con este artigo dáse a coñecer unha proposta metodolóxica na que os estudantes colaboran con científicos para establecer series de datos significativos para coñecer os impactos do cambio climático sobre un banco marisqueiro que é o principal motor socio económico dunha poboación costeira de máis de 14.000 habitantes. Exponse o marco teórico implicado na experiencia curricular e explícase a estratéxica de ensino aprendizaxe mediante prácticas de laboratorio que permite que os alumnos comprendan ese marco para poder actuar como científicos escolares eficaces neste tipo de colaboracións cos equipos de investigación. Tamén se describe a aplicación práctica deses coñecementos nunha investigación que permite iniciar unha serie temporal sobre a situación do recrutamento do berberecho (Cerastoderma edule), para coñecer como lle pode afectar o cambio global no principal banco marisqueiro deste molusco de elevado valor comercial en Galicia – España. Descríbese a metodoloxía de ciencia escolar aplicada, finalizando coa análise de datos a través das gráficas obtidas e a obtención de conclusións. Entre as conclusións obtidas cabe destacar a necesidade de realizar este tipo de estudos ao longo dos anos, antes e despois da campaña, para ter series significativas que permitan tomar decisións como poden axustes da duración da veda para adaptarse ao cambio climático. Entre as implicacións pedagóxicas obtidas destaca o interese deste tipo de propostas para acelerar a incorporación de contidos novos ao currículo que urxe que cheguen á sociedade e o beneficio mutuo que obteñen as comunidades científicas e as escolares deste tipo de colaboracións.


Ángel Carracedo dirixiu unha investigación escolar sobre o ADN

 


O sábado 3 de marzo o proxecto Climántica abriu unha nova liña de carácter xenético na que van colaborar o Grupo de Medicina Xenómica da Universidade de Santiago e o proxecto Climántica. Para poñela en marcha partiuse da investigación que levo a cabo o día anterior na praia de Testal, na que se analizaron, con métodos rigorosos da Ecoloxía, a presenza e abundancia das especies de bivalvos de Testal, así como a súa distribución. Esa investigación ecolóxica desenvólvese coa metodoloxía de Climántica. Con ela o IES Virxe do Mar está a cumprir coa súa responsabilidade de xerar un modelos europeos de investigación científico escolares para alianza para a innovación EduCO2cean-Erasmus+, da que forma parte, e que foi aprobado e financiado pola Unión Europea para o bienio 2016-2018.



Esta nova liña xenética, que parte do desenvolvemento do modelo europeo xerado en EduCO2cean-Erasmus+ busca estudar o ADN para poder realizar inferencias sobre a bioloxía e a ecoloxía das especies. Para iso parte dos exemplares muestreados o sábado destináronse a recoller mostras de tecido para secuenciar marcadores de ADN comunmente utilizados para a identificación de especímes en base a secuencias moleculares, o estudo das súas relacións filogenéticas ou da variabilidade xenética das poboacións.



Na investigación desenvolvida hoxe no laboratorio de Bioloxía polos estudantes líderes dos equipos de investigación que participaron na mostraxe de Testal do venres, baixo a dirección do Dr. Anxo Carracedo, que contou coa colaboración do investigador do seu equipo, Dr. Juan Ansede, da totalidade dos docentes do departamento de Ciencias Naturais do instituto e da bióloga asistencia técnica da Confraría de Mariscadores de Noia, Liliana Solis, extraeuse, purificó e conservou ADN do berberecho e das tres ameixas de Testal.

Estudantes, científicos e docentes colaboraron con metodoloxías pioneiras



O laboratorio de Bioloxía de Ciencias do Mar quedou transformado por un día nun laboratorio de xenómica dotada dos recursos pioneiros do Centro Nacional do Genotipado que dirixe o doutor Carracedo. Esa transformación abordouse coa metodoloxía de ciencia escolar do proxecto Climántica.



A finalidade última é analizar a variabilidade xenética observada entre as distintas zonas de estudo así como en relación á diversidade xenética coñecida da especie, que pode ser reconstruída a partir das secuencias depositadas en bases de datos públicas. Esa diversidade xenética aspírase a abordala coa dimensión da máxima amplitude e diversidade de contornas intermareales europeos, para poder realizar as correspondentes comparacións.



A primeira actividade que dirixiu o Dr. Anxo Carracedo, na mañá de traballo no IES Virxe do Mar, consistiu en utilizar un método de elevada eficacia e rigor na extracción de ADN. Unha vez extraído procedeuse a unha cuantificación cun espectrofotómetro Nano Drop, unha tecnoloxía de retención de mostras que aforra moito tempo e esforzo, en relación aos procesos clásicos. As tarefas da xornada de traballo concluíron coa conservación para envialo a un banco internacional para a conservación do xenoma mariño, que garanten a pervivencia das especies, e estudos posteriores.

Para comparar os xenomas e para secuenciarlos, faranse electroforesis e secuenciación. Para realizar estas tarefas xa se require o traballo in situ nos laboratorios da Fundación Pública Galega de Medicina Xenómica, polo que o IES Virxe do Mar enviará unha delegación de alumnos de segundo de Bacharelato aos laboratorios da Fundación.


Climántica amplía o seu estudo científico escolar dos bivalvos de Testal

 


Cincuenta estudantes do IES Virxe do IES Virxe do Mar desprazáronse a Testal para aplicar a metodoloxía de Climántica na continuidade do estudo sobre vos impactos do cambio global, ampliando ou estudo iniciado ao ano pasado co berberecho ás outras tres especies de bivalvos. Con esta liña de investigación científico perséguese ter series significativas que pemitan analizar a influencia na abundancia e na localización temporal dúas recrutamentos polos que as larvas dous bivalvos rematan a metamorfose e sitúanse non sedimento do intermareal.



No seu desenvolvemento cóntase coa liña de investigación sobre marisqueo do grupo de Ecoloxía Costeira (EcoCost) que dirixe a catedrática de Zooloxía da Universidade de Vigo, Elsa Vázquez Otero, quen acompañou aos alumnos no desenvolvemento desta investigación. A iniciativa tamén conta co apoio da Confraría de Mariscadores, que achegou o apoio técnico da bióloga asistencia técnica desta organización, Liliana Pais. Este ano o estudo que se iniciou o ano pasado co berberecho, ampliouse aos outros dous bivalvos do intermareal con interese comercial, as ameixas fina e babosa.



A toma de mostras desenvolveuse co método de investigación ecolóxica do transecto. Iniciouse a investigación cun transecto de 500 metros a nivel de marea das 9:30 ( mesolitoral medio). Unha vez finalizado leste, iniciouse outro pegado á auga ás 10:30 no meso litoral inferior. Cada 25 metros un equipo de 2-3 alumnos recolleu un volume de 25 cm x 25 cm x 5 cm de profundidade. Unha vez tamizado devandito volume, mediron os exemplares cun calibre e anotaron, por clases de tamaño, os berberechos, ameixas finas e ameixas xaponesas atopadas no volume. Desa forma, cada equipo obtivo datos de dous puntos de mostraxe, un no mesolitoral medio e outro no inferior.



Ás 11:30 finalizou o estudo na praia e pasouse á aula de informática do IES Virxe do Mar. Alí os alumnos procesaron os datos e obtiveron as táboas globais colaborativas cos datos dos dous traxectos. Con eses datos realizáronse as representacións gráficas. No caso do berberecho comparáronse os resultados cos obtidos o ano pasado, atopando un lixeiro descenso, en especial nas clases de maior tamaño. Coa ampliación deste curso, introducíronse no estudo as dúas ameixas, trasladando os resultados, unha maior expansión do recurso, en especial no caso das ameixa xaponesa.



Ao finalizar os dous transectos seleccionáronse mostras que se analizarán mañá no laboratorio do IES Virxe do Mar nunha investigación dirixida por doutórelos Anxo Carracedo e Juan Ansede do grupo do Centro Nacional do Genotipado (CEGEN) que dirixe o Dr. Carracedo e que dispón da máis actual e avanzada dotación en equipos e tecnoloxías. Para esta investigación escolar os doutores Carracedo e Asende formarán un grupo de investigación integrado por 25 representantes dos grupos de máis de 50 alumnos que se desprazarán o venres 2 á mostraxe de Testal.


Conferencia sobre o libro Didactics of Antropogenic Global Change in Marine Ecosystems

 

No IES Rosalía de Castro celebrouse o 5 febreiro a primeira conferencia sobre o contido do primeiro libro didáctico de EduCO2 cean-Erasmus+ producido desde a aplicación dos principios de deseño de Climántica, coincidindo coa publicación deste material didáctico, que se recolle neste vídeo.

Esta conferencia coloquio impartida por Francisco Sóñora, director do proxecto Climántica e coordinador do libro, desenvolveuse en catro partes. Na primeira parte explicou os contidos científicos recolleitos na publicación: causas do cambio global, estratificación por quecemento superficial e por desxeo e os seus impactos na produtividade, acidificación do océano, eutrofización e papel do océano como mitigador do quecemento global.

Na segunda parte expuxo o ámbito da comunicación xuvenil vinculado ao contido do libro. Esta parte iniciouna coas prácticas de laboratorio recollidas no libro e o seu uso por parte dos alumnos para explicar aos cidadáns o alcance do reto. A continuación expuxo a creación de produtos multimedia para sensibilizar aos cidadáns a través dun congreso virtual. Explicou como se desenvolven as competencias de creación colectiva de produtos audiovisuais en campus internacionais vinculados a seminarios de investigación acción, tomando como exemplo o celebrado en Aveiro a inicios de curso. Sobre este campus expuxo as características dos productos obtidos, tanto no ámbito audiovisual como no ámbito musical.

Na terceira parte explicou a investigación científico escolar sobre a influencia do cambio global no recrutamento do berberecho no banco de Testal. Aproveitou a presentación da representación gráfica dos resultados para abrir unha discusión cos alumnos que apoiaron a presentación dos resultados. Pechouse chárlaa coloquio coa cuarta parte dedicada ao coloquio xeral.

O IES Rosalía de Castro foi o primeiro centro asociado en EduCO2 cean-Erasmus+ da rede Climántica no que se presentou o libro. A seguinte presentación do libro está programada para os centros asociados da rede Climántica na comunidade autónoma de Madrid. Os 15 centros asociados en EDUCO2 cean-Erasmus+ da rede Climántica que están situados nas comunidades autónomas de Galicia (IES Praia Barraña, CPI Dos Dices, IES Arzúa, IES Poeta Añón, IES Campo de San Alberto, IES Arcebispo Xelmirez I, Colegio Santa María del Mar e IES Rosalía de Castro) Madrid (IES Avenida de los Toreros e IES Ciudad de Jaén), Andalucía (IES El Fontanal), Canarias (Colegio Decroly e IES Isabel de España), Murcia (IES Martínez Ruíz (Azorín)) e no estado de México (Colegio Madrid); desarrollarán experiencias piloto este curso sobre ocontenido de este material didáctico.

En Galicia, Madrid, Andalucía, Murcia, Canarias e México desenvolverán experiencias piloto este curso sobre o contido deste material didáctico.

Publicado o primeiro bloque didáctico de EduCO2cean-Erasmus+

 

Dende o portal de EduCO2cean-Erasmus+ pódese descargar o primeiro bloque de material didáctico que elaborou un equipo formado por expertos do IES Virxe do Mar-Climántica e a Universidade de Vigo-Campus do Mar. O material didáctico aborda o cambio global no océano. O cambio global antropogénico completarase con outro bloque de material didáctico relativo á acidificación nos océanos do cambio global que están a elaborar equipos de expertos destas mesmas organizacións.


Bo nadal e próspero 2018 con imaxes de lembranzas de Climántica en 2017

 

O equipo Climántica deséxalle bo nadal e próspero 2018 con imaxes de bos momentos do desenvolvemento do proxecto durante o ano 2017.


Presentación en Polonia do primeiro material didáctico e do portal EduCO2cean – Erasmus+

 

O proxecto Climántica, que a través do seu nodo escolar coordinador da rede do proxecto, o IES Virxe do Mar, presentou na cidade polaca de Katowice, os produtos que coordina dentro da Alianza estratéxica para a innovación e boas prácticas educativas. Os docentes desprazados a Polonia con este cometido, presentaron o sábado 4 de novembro o primeiro material didáctico do proxecto titulado Didáctica do Cambio Global nos Ecosistema Marinos. Ademais da coordinación dos materiais didácticos, coordina tamén a revista EduCO2cean, do que sacará o primeiro número en xaneiro. Desta revista presentaron o primeiro artigo didáctico. O artigo presentado foi enviado á Green Teacher, para que o valide coa sú selección para a publicación. Neste artigo exponse a investigación sobre o berberecho en Testal destinada a abrir unha liña de colaboración entre científicos e centros escolares para obter series de datos significativas de cara a esclarecer impactos do cambio global. Esta liña, coñecida como Ciencia Escolar, tamén está liderada polo IES Virxe do Mar a través de Climántica. Por último, os docentes galegos deste equipo, desprazados a Polonia, presentaron o estreo do portal do proxecto, que tamén lidera este equipo, e cuxa url é www.educo2cean.org


Fase de difusión EduCO2cean-Erasmus+ en Noia e na comarca de Muros

 
O IES Virxe do Mar, en calidade de socio responsable da organización do campus internacional na alianza estratéxica para a innovación educativa EDUCO2cean-Erasmus+,  á que se incorporou co seu proxecto Climántica, e que resultou financiada pola Unión Europea, organizou en Aveiro, no marco EDUCO2cean-Erasmus+, un seminario de investigación acción sobre o campus xuvenil internacional, que se completou en Noia, coa difusión dos resultados, no campus EDUCO2cean-Erasmus+. O campus desenvolveuse en dúas fases: unha fase de produción celebrada en Aveiro do 2 ao 6 de setembro e unha fase de difusión desenvolvida en Noia e na Comarca de Muros, actuando o IES Virxe do mar, en colaboración co IES Campo de San Alberto, como anfitrión da fase de difusión da fase de difusión do campus, para o que se contou co apoio do Concello de Noia. Con este campus transferiuse o modelo do campus Climántica celebrado nos últimos anos no CENEAM, modificándoo para adaptalo ao marco da alianza estratéxica para a innovación EDUCO2cean - Erasmus+.



Nesta fase de difusión, celebrada no concello de Noia e na comarca de Muros, do 6 ao 9 de setembro, analizáronse os ecosistemas das comarcas de Noia e Muros vinculados ao océano, aplicando os coñecementos adquiridos na fase de produción, desenvolvida na Universidade de Aveiro do 2 ao 6 de setembro. O campus internacional finalizou coa representación do musical e a proxección dos vídeos producidos en Aveiro para sensibilizar sobre o cambio climático.



O grupo chegou a Noia o mércores 6 de setembro. Ese día dedicouse a situarse o pobo, asistindo pola noite a interpretacións de cancións por parte dos alumnos asistentes ao campus, acompañados da banda xuvenil do campus. A mañá do día 7 de setembro dedicouse a analizar os principais ecosistemas vinculados á ría de Muros e Noia. Iniciouse o estudo no límite da acción das mareas no río Tambre. Alí reflexionouse sobre a influencia do encoro e a relevancia da enerxía hidráulica. Tamén se observou a colonización do val por especies colonizadores como a acacia e o eucalipto, e as súas implicacións sobre o ecosistema, e os seus efectos de invasión da fraga dese lugar. Outro aspecto que se estudou foi o funcionamento dos rodeiros para capturar lampreas, e a bioloxía desta especie. Analizouse tamén a xeoloxía dominante e a súa influencia na formación da ría.



A mañá finalizou coa recepción oficial por parte do Concello de Noia que tivo lugar ás 13 horas no salón de plenos. Alí, o Alcalde, acompañado dos concelleiros de Cultura e de Educación deu a benvida e mostrou o interese do Concello por dar continuidade e sustentabilidade no tempo a esta iniciativa que apoiou, como o fixo con outras iniciativas deste proxecto, desde a súa orixe.



Pola tarde analizouse a historia da ocupación integral do territorio desde Noia co apoio do Concello. Para iso navegaron na embarcación centenaria Vieta, utilizando a historia do uso do propio barco para relatar a evolución da economía e da ocupación da ría.



Para analizar con máis detalle a ocupación do territorio de Noia, o Club de Remo puxo a disposición do grupo kaiaks, cos que remaron polas marismas ata o límite de influencia das mareas. Pola noite analizouse o urbanismo mediante un itinerario conducido polo ex - director do IES Virxe do Mar, Manolo Barreiro.



As actividades do venres 8 centráronse no estudo dos ecosistemas da comarca de Muros e da historia do urbanismo e ocupación do territorio do pobo de Muros. Ás 9:30 os compoñentes do campus foron recibidos no salón de plenos do Concello de Muros.



A continuación interpretouse a formación da lagoa de Louro vinculada ao sistema dunar. O seguinte punto de interese foi a praia de Carnota, alí o grupo dividiuse en dous: unha parte quedou nun campionato de Volei praia e o outro realizou un intermareal. A continuación rotáronse as actividades dos dous grupos. A ruta finalizou coa observación da Fervenza do Ézaro.



Xa pola noite o grupo dirixiuse ao Coliseo Noela onde presentou as 3 curtametraxes e interpretou o musical elaborado en Aveiro. A interpretación do musical foi recompensado polo público cunha gran ovación.




Alumnos e docentes elaboraron produtos no campus-seminario CLMNTK-EduCO2cean de Aveiro

 
Do 2 ao 6 de setembro desenvolveuse celebrouse, no centro de divulgación científica Fábrica de Ciencia Viva e da Universidade de Aveiro, a parte de produción do campus internacional CLMNTK17 co seu seminario docente de investigación - acción EduCO2cean-Erasmus+, que se desenvolveron na Fábrica de Ciencia Viva e da Universidade de Aveiro.



Esta iniciativa enmarcouse na alianza estratéxica para a innovación e boas prácticas educativas EduCO2cean-Erasmus+, elaborado cos principios de deseño do proxecto Climántica, en consorcio co centro de divulgación Fábrica que dirixe o profesor de Física da Universidade de Aveiro, Pedro Pombo.



Os alumnos participantes seleccionáronse a través dun dun congreso virtual. Estes alumnos gañaron tamén conseguiron unha praza para os seus docentes orientadores do proxecto no seminario de investigación - acción sobre o campus EduCO2cean - Erasmus+. Devandito seminario resultou acreditado con 50 horas polo Ministerio de Educación Ciencia e Deporte (MECD) do Goberno de España.



Deste proceso resultaron seleccionados, por un xurado internacional, un número de 80 alumnos e 40 profesores de e 10 administracións educativas diferentes. Este campus adaptou ao medio costeiro e ao proxecto europeo EDUCO2cean - Erasmus+, o modelo aplicado nos últimos anos no Centro Nacional de Educación Ambiental do Goberno, desenvolveranse dous tipos de produtos mediante traballo colaborativo en equipo: curtametraxes e un musical de sensibilización ambiental.

As curtametraxes de sensibilización ante o cambio climático

As curtametraxes de sensibilización social fronte ao reto do cambio climático integran as imaxes que expresen o coñecemento adquirido no campus, comparándoas e aumentándoas, coas que traen os estudantes das súas estancias estivais en contornas costeiras, e que utilizando a robótica e a realidade virtual, presenten un futuro máis sustentable para as contornas costeiras no marco cambio climático.



Puxéronse en marcha 13 proxectos, e en cada un traballaron 13 alumnos, todos eles de dominios climáticos diferentes, con idades diferentes e que destacaron en distintas competencias no congreso virtual. Cada un adquiriu un rol diferente extraído dos roles profesionais propios das produtoras: guión, produción, dirección, operador de cámara, interpretación, presentadores-actores-voces en off, montaxe, foto fixa, vídeo, son, maquillaxe-vestiario? Os escenarios foron experiencias científicas e contextos da Fábrica e as contornas costeiras e de ocupación integral do territorio de Aveiro. Os contidos procederán de conferencias, seminarios e talleres.

Para capacitar en destrezas, competencias, habilidades e técnicas específicas, cada día os grupos de traballo de proxectos A/V desdobráronse en talleres temáticos, aos que se dedicou hora e media cada día. Aos talleres clásicos de foto e vídeo e montaxe de vídeos, foi necesario sumar outros específicos das instalacións e coñecemento técnico de Fábrica: robótica, Dong Maker Space, Ciencia.



Un dos talleres máis demandado foi o de robótica. Con ese taller os alumnos crearon con pezas lego robots para simular escenarios de realidade virtual e ciencia ficción futurista.



Para realizar os modelos tridimensionales dos robots apoiáronse no equipamento e das impresoras 3D dispoñibles na sala Dóing Maker Space, que é un espazo de produción creativa que relaciona a arte coa ciencia e a enxeñería. Neste espazo o público os alumnos tiveron moitas posibilidades de manipular tecnoloxías dixitais e anológicas para expresar ideas e obter os produtos de simulación que necesitaban para desenvolver as teses, argumentos e guións dos seus vídeos.



No taller de ciencia, desenvolvido no laboratorio, realizaron experiencias para simular e interpretar diversos impactos derivados, directa ou indirectamente, do uso dos combustibles fósiles: acidificación oceánica, correntes de convección, quecemento terrestre-albedo, quecemento do océano, estratificación oceánica, desxeo no Ártico e na Antártida.

O musical de sensibilización ante o cambio climático

O musical, cuxo libreto se desenvolveu dentro das tarefas do IES Virxe do Mar en EduCO2cean-Erasmus+, estivo dirixido por Irene Maquieira e Carlos Maquieira, contando coa coordinación de Telma Lago. Co título de Traxedia, abordou, desde o xénero clásico da traxedia grega, o problema da subida do nivel do mar e as súas implicacións sobre refuxiados climáticos, vistos desde diferentes continentes e territorios.



Este musical integrou o teatro, a música, a danza e as artes plásticas. Durante o tempo de traballo en proxectos, para o desenvolvemento deste reto organizáronse dous grupos de traballo: teatro e banda musical. Durante o tempo de talleres, o grupo de teatro se disgregó en 3 grupos de traballo para apoiar o musical, ao que se sumaron alumnos dos proxectos A/V con esas competencias artísticas. Eses grupos de traballo foron o de danza, canto e artes plásticas ? holografía para a escenografía proxectada do musical.



No taller de danza deseñáronse e desenvolveron as coreografías do musical. Impartiuna a técnico en danza Úrsula Martínez.



O taller de canto impartírono os profesores que dirixen o coro Has de Cantar do IES Virxe do Mar, Fernando Vigo e Eva Núñez. Durante este taller practicáronse as cancións do musical.



A escenografía desenvolveuse en dous talleres coordinados holografía e artes plásticas. A parte de artes plásticas desenvolveuna a especialista neste ámbito Noa Rodríguez. Neste taller realizáronse debuxos que ilustraron cada un dos capítulos.



A parte de holografía para obter hologramas para proxeccións durante a representación do musical desenvolveuno o director de Fábrica e profesor de Física da Universidade de Aveiro, Pedro Pombo.



Estas actividades de produción combináronse con saídas relacionadas co proxecto como as de Costa Nova, Praia dá Barra, cidade de Aveiro ou museo marítimo de Ilhavo.



Entre as actividades de tempo libre incluíronse paseos polas zonas máis emblemáticas de Aveiro



O resto das actividades lúdicas e de convivencia foron a cea e festival das nacionalidades, actuacións musicais das cancións favoritas dos alumnos, xogos e dinámicas grupales de integración.

Un seminario docente de investigación acción sobre o campus

Os docentes acompañantes integráronse nun seminario docente acreditado con 50 horas polo Ministerio de Educación, Ciencia e Deporte a través do convenio para a formación do profesorado coa AEPECT.



Neste seminario desenvolvéronse actividades comúns cos alumnos, cun análise coloquio docente posterior, como o mantido sobre cambio global no océano co director do Campus do Mar e catedrático de Ecoloxía da Universidade de Vigo. Tamén se impartiron conferencias coloquio específicas para os docentes, como a impartida polo director de Fábrica de Ciencia Viva sobre as alianzas entre a divulgación científica e as escolas como oportunidade para este proxecto.



Dentro das actividades específicas docentes desenvolvéronse dous simposios relacionados cos tipos de proxectos: o vídeo como ferramenta educativa e o musical como ferramenta educativa.



Os mozos coordinadores dos talleres de ciencia, tecnoloxía e robótica, tamén participaron no seminario docente explicando os fundamentos e desenvolvementos das súas prácticas, e expoñendo as conclusións extraídas deses talleres.



Completaron as actividades do seminario docente de investigación acción as visitas e análises da ocupación integral do territorio costeiro en Aveiro e arredores, como a eliminación de sistemas de dunas debido ás construcións turísticas de Costa Nova.


Últimas entradas

Categorías

Buscar

pinguino
pinguino