CAMBIA O CLIMA?
SE QUEIMAMOS QUENTAMOS
AUGA E CAMBIO CLIMÁTICO
O LIXO TAMÉN QUENTA
COMO AFECTAN OS CAMBIOS NO CLIMA ÁS ESPECIES E AOS ECOSISTEMAS?
O CLIMA NA PAISAXE, NA ORDENACIÓN DO TERRITORIO E NO TURISMO
MEDIO RURAL E CLIMA
MEDIO URBANO E CLIMA

Catro países e sete comunidades autónomas seleccionados para o campus internacional de Aveiro e Noia

 
O proxecto Climántica acaba de pechar a fase de selección dos participantes no campus internacional que se celebrará nas localidades de Aveiro e de Noia. Esta iniciativa está enmarcado na alianza europea para a innovación educativa EduCO2cean, articulada sobre a base do proxecto Climántica. Entre os participantes europeos destacan dos dous países ibéricos, que garanten os diferentes dominios climáticos peninsulares. Os demais países participantes son os socios do proxecto europeo, xunto con México e Brasil.



O concurso, resolveuse coa ponderación das valoracións dun xurado (75%) e das votacións dos usuarios do portal do Congreso virtual internacional CLMNTK17-EduCO2cean, que na primera semana de valoraciones alcanzou as 28.000 visitas.

O xurado estivo formado por técnicos do Ceida de Euskadi, do Centro de Educación Ambiental da Comunidade Valenciana, da Axencia Insular de Enerxía de Tenerife, do programa A Ciencia na túa Escola da Academia Mexicana de Ciencias, ademais dunha Orientadora dun IES e unha xornalista de Educación.

Os estudantes seleccionados participarán nun campus xuvenil internacional que se celebrará do 2 ao 9 de setembro, con dúas fases, unha de produción e outra de difusión. A fase de produción terá lugar no centro de divulgación científica da Fábrica, dependente do organismo gobernamental Ciencia Viva, socio do proxecto, e da Universidade de Aveiro, e desenvolverase do 2 ao 6 de setembro. A fase de difusión desenvolverase en Noia, do 6 ao 9 de setembro.

A selección dos participantes fíxose pola calidade dos produtos multimedia presentados ao Congreso internacional virtual deste proxecto europeo. O xurado estivo formados por representantes dos centros oficiais de Educación Ambiental das comunidades de Valencia e de Euskadi e da Axencia Insular de Enerxía de Tenerife, pola responsable do programa da Ciencia na Escola da Academia Mexicana de Ciencias, por unha orientadora dun instituto e por unha periodista de Educacón.

O traballo gañador foi o titulado Vídeo Cambio Climático, da alumna de 15 anos do Colexio Madrid de México D.F. Natalia Ramos Sánchez Mejorada. Neste vídeo a súa autora lanza mensaxes con texto e voces en off sobre as alarmas dos impactos do cambio climático. A continuación, mediante ilustracións animadas, explica as causas do cambio climático. Finaliza facendo un llamiento á necesidade de mitigación e adaptación, utilizando unha vez o recurso dos textos e voces en off.



Este traballo vencedor compartiu tamén primeiro premio do xurado, empatado con outros dous do mesmo colexio. Un destes dous empatados como o tres máis valorados polo xurado, foi o de alumna mexicana de 12 anos de idade, Lorena Fernanda Delgada Correo, autora dun vídeo carta titulado. Nuestra carta de suicidio. Este vídeo que empeza e finaliza coa apertura e peche dun sobre que contén unha carta que a autora le, e que asinan os humanos. O texto da carta advirte dos riscos derivados dos impactos do cambio climático, e termina co compromiso dunha necesidade de solución. Durante a lectura, que se desenvolve como voz en off da autora, van aparecendo fotografías e tamén diversas secuencias nas que as mans da autora van realizando debuxos e modelados que ilustran o contido da lectura que se vai desenvolvendo. A autora non só creou o texto que le, senón que tamén son da súa autoría a dirección do vídeo, as fotografías usadas, a voz en off e as animacións acompañadas do moviento das mans.



O outro traballo que empatou entre o tres máis valorados polo xurado foi o titulado Sin botellas. Un vídeo cuxo autor é o alumno mexicano de 12 anos Bernardo Valverde López. Este alumno relata a estratexia que implantou no seu equipo de futbol para reducir o consumo de residuos, utilizando vasos para evitar o uso de botellos de auga.



Outra país de América Latina que destacou neste congreso virtual foi Brasil, en concreto o traballo Aerogerador vertical compacto e articulado do colexio Visconde de Portos Seguro (São Paulo). Os alumnos de 15 anos Xullo Sobriho Zorovich, Amanda Martínez Vieira e Theo Galo Dubini, presentaron as súas propostas para conseguir un aproveito urbano da enerxía eólica.



O traballo español máis valorado polo xurado foi o vídeo relato titulado Vulnerable, cuxa autora é Noemí Castelo Pérez-Castejón, que estuda primeiro de Bacharelato no IES José Martínez Ruíz “Azorín” de Yecla (Murcia). Esta alumna realiza un vídeo actuando ela de actora. Nese relato, redactado a modo de monólogo, expresa as agresións que causamos ao planeta e que son a orixe do cambio climático e demais impactos actuais.



Na valoración xeral, tendo en conta as valoracións dos usuarios, sitúase como mellor traballo valorado, situado en cuarto posto co título Querido 2117 asinado polas alumnas galegas de . Trátase dun vídeo no que con voz en off escríbese ao ano 2017 relatando as consecuencias do cambio do cambio que se padecerán nese ano.



De Galicia presentáronse diversos traballos dos que han permito seleccionar a alumnos do IES Virxe do Mar e do IES Campo de San Alberto de Noia, do IES Ribeira do Louro de Porriño, do IES Poeta Añón de Outes, do IES Praia Barraña de Boiro, do CPI dous Dis de Rois, do IES Rosalía de Castro de Santiago, do Colexio María Asumpta da Coruña e do IES de Arzúa. Os catro traballos de Galicia máis valorados polo xurado quedaron nos postos dez, once, doce e dezasete. No posto número dez, quedou o titulado Un mundo mellor, das alumnas de 4º de ESO do IES Poeta Añón de Outes, Iria Fernández Caamaño e Uxía Ramos Lestón.



Nos dous postos seguintes, o once e o doce, foron ocupados por dous traballos do IES Virxe do Mar de Noia. No posto once quedou o vídeo titulado As tartarugas mariñas e o cambio climático das alumnas de 4º da ESO Carolina Filgueira Rama e Tamara Laranga Barreiro.



No posto décimo segundo quedou o rap titulado Cambio linfático, escrito e interpretado por Adrián Franco, alumno do ciclo de Vído, DJ e Son, unha rap de protesta sobre o cambio climático que establece unha anología entre a enfermidade humana e as consecuencias do cambio climático sobre a o Planeta.



Outro traballo de Galicia que destacou pola valoración do xurado foi o titulado Píllara das Dunas, próxima ave extinta en Galicia?, un vídeo co que as alumnas, María Jacobs e Miranda Carou, de 4º da ESO do IES Praia Barraña, reflectiron a súa investigación sobre os impactos do cambio climático sobre esta especie.



Da comunidade de Madrid foron seleccionados alumnos do IES Avenida dos Toureiros de Madrid e do IES Isadra de Guzman de Alcalá de Henares, ao que pertence o traballo máis valorado nesta comunidade autónoma titulado El consumo a examen, unha páxina de xornal con noticias sobre o consumo, que funciona vinculada a unha presentación que permite profundar en información sobre malas e boas prácticas de consumo.



Da comunidade de Andalucía resultaron seleccionados alumnos do IES O Fontanal de Lebrija co vídeo Cinco problemas de los océanos, que aborda os impactos sobre o océano derivados da sobrepesca, o quecemento global, a contaminación por residuos, o petróleo e os plásticos.



Da comunidade de Murcia é o traballo español máis valorado polo xurado, o relato Vulnerable da alumna Noemí Castelo Pérez-Castejón, que estuda primeiro de Bacharelato no IES José Martínez Ruíz “Azorín” de Yecla. Desta comunidade tamén resultaron seleccionadas as alumnos Isabel Mª Comenga e Elena Froitos do IES Mariano Baquero Goyanes polas súas interpretacións na musical Tierra.



Da comunidade de Canarias, entre os presentados da illa de Tenerife, destacou o traballo titulado Los microplásticos, macroproblemas da alumna do Colexio Decroly da Lagoa das alumnas de terceiro da ESO Fátima Pérez Weiskorn e Ana Jiang Suárez Morais.



O traballo de Canarias máis valorado polo xurado foi o titulado Calentamiento global, nuestro Titanic das alumnas de primeiro de Bacharelato Laura Almeida Haronn e Irene Segura María de IES Isabel de España de Las Palmas de Gran Canaria.



Da Comunidade Valenciana seleccionáronse alumnos dun colexio e dun instituto de Alacante e dun instituto da provincia de Castelló. Desta comunidade é o único traballo de Primaria seleccionado, o titulado El Mar, cuxa autora é Ilayda Cakeir García do colexio CEIP Arbre Blanc (Alacante). Desta mesma cidade seleccionouse o traballo El Anuncio de Ana Miralles e Luís do IES Virgen do Remedio. O outro traballo seleccionado desta comunidade é o titulado No te rindas tu tampoco, da alumna de primeiro de Bacharelato Pilar Doutor Sánchez-Migallón do IES Serra d´Irta de Alcalà de Xivert, (Castelló).



Os outros dous países europeos con representantes foron Polonia e Portugal. De Polonia presentáronse varios traballos dos que o máis valorado polo xurado foi o debuxo La importancia del agua de Zuzanna Albińska del VI Liceum Ogólnokształcące im. Joachima Lelewela w Łodzi. Os alumnos de Portugal seleccionados foron dos alumnos de 15 anos Inês Ribeiro e António Lopes Escola Secundária de D. Duarte (Coimbra, Portugal) autores do traballo Respeitar os océanos.




Campus y Congreso Virtual Internacional EduCO2cean-ERASMUS+

 


No marco da alianza estratéxica para a innovación e boas prácticas educativas EduCO2cean-Erasmus+, deseñado no marco do proxecto Climántica, en consorcio coa Fábrica de Ciencia Viva e da Universidade de Aveiro e o grupo de investigación SEPA-Interea da Universidade de Santiago de Compostela, convócase o proceso para seleccionar aos alumnos participantes no Campus internacional CLMNTK17 e os seus docentes acompañantes que formarán parte do Seminario docente acreditado con 50 horas polo Ministerio de Educación Ciencia e Deporte (MECD).

Descargar folleto do campus CLMNTK17
 
Descargar folleto do Seminario docente



Este campus adaptará ao medio costeiro o modelo aplicado nos últimos anos en el Centro Nacional de Educación Ambiental (CENEAM). Por iso nesta edición terá a súa sede na Fábrica de Ciencia Viva e da Universidade de Aveiro. No campus desenvolveranse dous tipos de produtos  mediante traballo colaborativo en equipo:
 

  1. Curtametraxes que integren as imaxes que expresen o coñecemento adquirido no campus, comparándoas e aumentándoas con realidade aumentada coas que traen os estudantes das súas estancias estivais en contornas costeiras, e que utilizando a robótica e a realidade virtual, presenten un futuro máis sustentable para as contornas costeiras no marco cambio climático.

  2. Un musical de sensibilización sobre o cambio climático e o cambio global no océano, que integre o teatro, a música, a danza e as artes plásticas proxectadas mediante holografía como escenografía. Esta proposta ambiciona evolucionar, na liña EDUCO2cean, o musical do 2016.


Descargar póster do campus CLMNTK17



Os alumnos seleccionaranse pola calidade dos seus produtos de sensibilización sobre o cambio climático, o cambio global dos océanos e demais retos ambientais globais publicados na plataforma, de acordo coas bases publicadas na apartados Convocatoria e Criterios de selección para campus. A url que da acceso ao congreso virtual é:


Convocatoria:
http://congresovirtualeduco2cean.climantica.org/convocatoria/

Criterios de selección para campus:
http://congresovirtualeduco2cean.climantica.org/seleccion/

Instruccións en pdf e vídeo para subir os traballos á plataforma:

http://congresovirtualeduco2cean.climantica.org/como-participar/



 

Vídeo do intercambio triautonómico EduCO2cean en Canarias

 
Neste vídeo resúmense as actividades na fase de Canarias do intercambio triautonómico EduCO2cean. Recolle en orden cronolóxico as súas actividades. Empeza pola presentación das investigación escolares dos estudantes de Canarias e de Galicia na sede da UNED da Laguna o venres 31 de marzo. Estas exposicións acompáñanse de conferencias coloquios con expertos nos ámbitos de investigación escolar, como a de “El reto energético de Canarias” impartida por Natalia Rodriguez Valls. A continación resúmese as imaxes do itinerarios pola Laguna, polo Teide e por Anaga, desde Cruz do Carmen ata Punta Hidalgo. Queda resumidas tamén as actividades de remo, mergullo e avistamento de cetáceos nos Xigantes e finaliza o vídeo coa visita ao ITER.


Tres vídeos das investigacións en Galicia de Climántica Intercambios EduCO2cean

 
No acto do Día Mundial do ADN que clausura en Noia, o 21 de abril de 2017,  a fase galega do intercambio triautonómico EduCO2cean correspondente a Climántica Intercambios 2017, as dúas comunidades autónomas convidadas presentarán os seguintes proxectos:

Canarias: O medio ambiente en Canarias e o espazo protexido do Parque Rural de Anaga diante do cambio climático.

Castela e León: Cambio climático na Serra de Guadarrama.

De Galicia presentaranse as tres das cinco investigación escolares que están en formato vídeo e que son:
  • “Mostraxe do berberecho de Testal como inicio dunha serie de seguimento do cambio climático” do IES Virxe do Mar de Noia

  •  “A píllara das dunas e o cambio climático” do IES Praia Barraña de Boiro

  • “Mostraxe no bosque de ribeira e no río Rois como inicio de serie de seguimento do cambio climático” do CPI Dos Dices de Rois

Conferencia o reto enerxético de Canarias

 
Neste vídeo recóllese a conferencia impartida por Natalia Rodríguez Valls na presentación de investigacións escolares na fase de Canarias do intercambio triautonómico EduCO2cean. Nesta conferencia expúxose a posibilidade de reverter a situación actual enerxética de Canarias, na que máis do 90% da enerxía procede de combustibles fósiles para pasar a unha situación na que máis do 90% proceda de renovables. A análise da viabilidade deste cambio de paradigma enerxético expúxoo mediante unha matriz DAFO.


Intercambio triautonómico EduCO2cean en Galicia

 


Do 17 ao 24 de abril de 2017 desenvolverase a fase de Galicia do programa do intercambio triautonómico EduCO2cean-Erasmus+. Con este intercambio faise unha análise comparativa dos ecosistemas atlántico dos dominios climáticos oceánico de Galicia e subtropical de Canarias co dominio continental mediterráneo da Meseta.

Nesta fase galega colaboran co IES Virxe do Mar, socio escolar de EduCO2cean – Erasmus+ o IES Poeta Añón que se encarga das actividades sobre a ocupación integral do territorio urbano e museos científicos de A Coruña, o IES Praia Barraña de Boiro, que se encarga das actividades do Parque Nacional Illas Atlánticas, o CPI dos Dices de Rois que se ocupará das actividades en Muros e nos ecosistemas da costa Norte da ría de Noia e Muros. O IES Virxe do Mar, ademais da coordinación da participación das 5 comunidades educativas galegas, do Colexio Decroly de La Laguna (Tenerife) e do IES Mariano Quintanilla de Segovia, encargarase da celebración do Día Mundial do ADN.



Neste evento, que se celebrará no Coliseo Noela o venres 21 de abril do 2017, os alumo dos 7 centros educativos terán ocasión de recibir formación sobre a adaptación das especies oceánicas á temperatura e das migracións debidas ao cambio climático por parte do Dr. Emilio Fernández, catedrático de Ecoloxía da Universidade de Vigo e director do Campus do Mar, e de reflexionar sobre a investigación do Grupo de Medicina Xenómica, co seu director o Dr. Ángel Carracedo, catedrático de Medicina Legal da Universidade de Santiago de Compostela. Neste acto tamén se presentarán os proxectos escolares de investigación sobre os efectos do cambio climático dos contornos naturais dos cinco institutos galegos, do Parque Rural de Anaga e Teide e de Serra de Guadarrama.

A fase de Galicia do intercambio 2017 rematará con actividades sobre o urbanismo e ocupación histórica do territorio da Cidade de Santiago, conducidas polos alumnos do ciclo profesional de Turismo do quinto centro galego participante, o IES Rosalía de Castro de Santiago.


Presentación na UNED de La Laguna das investigacións dos 5 concellos

 


O proxecto Climántica presentaron o venres 31 de abril as cinco investigacións escolares galegas do intercambio triautonómico deste ano, na localidade canaria de La Laguna. Presentáronse a investigación científico escolar sobre o berberecho, o impacto do cambio climático sobre a píllara das dunas en Praia Barraña, do IES Praia Barraña de Boiro, os impactos sobre os salmónidos do Tambre, do IES Poeta Añón, o papel do bosque de ribeira na adaptación ao cambio climático e demais factores ambientais que afectan ao equilibrio ecolóxico do río Rois e os efectos do clima sobre o granito do urbanismo de Santiago, do IES Rosalía de Castro.

La Laguna, 31 de marzo de 2017. Os alumnos representantes dos cinco institutos galegos que se desprazaron á Illa de Tenerife a presentar as súas investigacións escolares sobre os efectos do cambio climático no entorno, presentaron hoxe as súas investigacións escolares no auditorio da Universidad Nacional a Distancia (UNED) de la La Laguna.

As intervencións dos institutos galegos fixéronse por orde alfabático do concello. Interveu en primeiro lugar o IES Praia Barraña de Boiro, explicando as súas investigacións sobre os efectos do cambio climático sobre a píllara das dunas na praia que está ao lado do instituto. Remataron a súa intervención con novas propostas para as medidas necesarias a maiores das que xa propuxo a Xunta de Galicia.



O segundo centro en intervir foi o IES Virxe do Mar de Noia. Na súa quenda de intervención os catro alumnos presentaron a investigación que desenvolveron os sesenta alumnos que se desprazaron o luns 27 de marzo a Testal. Explicaron o problema que querían investigar, que era saber si o cambio climático afecta ao recrutamento e distribución dos berberechos de Testal, para o que decidiron iniciar unha investigación con mostraxes anuais. Despois de explicar a hipótese, a aplicación do método de mostraxe utilizado, o carga de datos de cada grupo, expresaron as súas conclusións, apoiándose na gráfica. Nestas destacaron que non había recrutas en ningún dos transectos, o que xustificaron en base a que as larvas aínda estaban na auga, e aínda non se fixaran á area, o que é coherente coa bioloxía da especie. Para explicar a maior presenza de adultos no intermareal inferior ca no intermareal medio, aportaron dúas posibles alternativas, a migración dos adultos cara a parte inferior do intermareal, ou que sexa resultado da actividade marisqueira, o que quedaron en clarificar no mostraxe de setembro antes de iniciar a campaña marisqueira.



A continuación presentaron o seu proxecto os alumnos de Outes, que abordaron os efectos do cambio climático nos salmónidos do río Tambre. Para poder abordar o tema, os alumnos situaron a bioloxía migratoria e reprodutiva desta especie, e en base a ela, fundamentaron a diminución de recrutamento dos salmóns no río Tambre.



Seguindo a orde alfabética dos concellos, interveu en cuarto lugar o CPI dos Dices de Rois. Esta investigación centrase en facer un seguimento anual de flora e fauna nun tramo do río Rois, escollido pola proximidade do centro. Escolleron un tramo do río que lle permita ir andando. Alí analizaron a biodiversidade de flora e fauna, os parámetros físico químicos da auga, os macroinvertebrados, o caudal da auga e os efectos antropoxénicos como os cultivos da ribeira, os impactos sobre o bosque de galería e as fontes de contaminación.



O último centro en intervir foi o IES Rosalía de Castro de Santiago. Os ca . Presentaron a influencia histórica do clima e dos seus cambios sobre o granito presente no urbanismo do casco histórico de Santiago.



Catro días máis en Canarias para investigar cos alumnos de Tenerife

Esta actividade deu inicio a unha serie de investigacións ambientais en Canaria nas que os alumnos dos cinco concellos galegos investigarán xunto cos seus colegas Canarios sobre os impactos ambientais do cambio climático nos ecosistemas de Canarias e a importancia das enerxías renovables nas illas. Despois de compartir coas familias de intercambio o fin de semana, os alumnos iniciarán os traballos de investigación o luns 3 de marzo e rematarannos o xoves 6 de marzo de 2017.


Unha investigación científico escolar sobre berberecho e cambio climático

 


O proxecto Climántica puxo en marcha unha investigación científico – escolar de alumnos colaboradores de grupos de investigación científica co Campus do Mar, no marco da Alianza estratéxica para a innovación educativa EduCO2cen – Erasmus+, aprobada e financiada pola Unión Europea neste curso, que vai a coordinar o Virxe do Mar de Noia.

Esta experiencia piloto científico - escolar tivo lugar na praia de Testal o luns 27 de marzo de 2017, dirixida pola catedrática de Zooloxía da Universidade de Vigo, e coa colaboración da Cofradía de Mariscadores. Con esta investigación científico - escolar, preténdese iniciar unha serie periódica de datos significativos anuais sobre o recrutamento de berberechos en Testal, formando parte dunha metodoloxía de investigación fundamental para facer o seguimento de posibles incidencias futuras do cambio climático sobre este recrutamento.
 


Climántica deu así un paso máis na súa liña metodolóxica consistente en que os escolares podan contribuír a xerar series datos científicos que permitan facer un seguimento dos efectos do cambio climático e demais factores que inciden no cambio global no océano, unha das liñas de traballo da candidatura seleccionada pola Unión Europea.

Nesta investigación científico – escolar, os alumnos seguiron o método científico para recoller datos relevantes para o equipo de investigación da Universidade de Vigo, que forma parte do campus de excelencia internacional Campus do Mar. Para centrar aos alumnos no método científico, a catedrática Elsa Vázquez, propuxo a hipótese de partida de que nos bancos marisqueiros os berberechos distribúense de forma homoxénea, independentemente do nivel da marea e do tamaño do animal.



Para probar ou refutar a hipótese, os estudantes investigaron, coas orientacións de investigadores da Universidade de Vigo, a variabilidade espacial no recrutamento e na estrutura das tallas do berberecho entre os niveis de marea dun banco marisqueiro intermareal.

A metodoloxía, que se lles explicou aos alumnos o venres 24, nunha clase de preparación da actividade consistiu en facer dúas mostraxes co método de transecto, estirando dúas cintas métricas paralelas á liña de costa, unha no mesolitoral inferior e outra no mesolitoral medio.



En cada transecto, cada 25 m, marcouse con unha estaca de madeira un punto de mostraxe (ao menos 20 puntos, cubrindo como mínimo medio quilómetro de cada transecto). En cada punto sinalado por unha estaca, delimitouse, con axuda de cadrados de mostraxe, unha superficie de 25 cm x 25 cm. Nese cadrado, coa axuda dunha pala, colleuse area ata unha profundidade de 5 cm, que se depositará en cubos de plástico convenientemente etiquetados, e que se peneirarán nunha torre de peneirado.



Despois de peneiradas cada unha das mostras de cada un dos puntos de mostraxe, mediranse, coa axuda de calibres, en cada berberecho, a lonxitude anteroposterior, anotaranse os datos nunha táboa Excel, onde por cada punto de mostraxe de cada un dos dous transectos, contaranse os berberechos por cada unha das cinco clases de tamaños definidas, dende a de menor tamaño (recrutas) ata a de maior tamaño (adultos).



Cada un dos 20 grupos de investigación cargou os datos dos seus dous puntos de mostraxe, en cada un dos dous transectos, nun ficheiro excel compartido en Google Drive. Deste xeito conseguíronse os totais de berberechos de cada clase de tamaño nos dous transectos. Estes datos representáronse nun diagrama de barras, de tal xeito que por cada clase de idade apareceron dúas barras, unha por transecto, que permitirán comparar si hai diferenzas significativas por tamaño e por transecto, o que será a base para aceptar a hipótese ou rexeitala, permitíndolles obter as conclusións da investigación e extraer as súas implicacións ambientais.

Unha investigación que este curso se presentará en Canarias, Segovia e en Portugal

Esta investigación, presentarase no intercambio climático triautonómico Galicia – Canarias - Castela, na que ademais desta investigación, Galicia estará representada por outras catro investigacións desenvoltas, con metodoloxías do proxecto Climántica, cada unha delas lideradas por un centro diferente. O IES Rosalía de Castro de Santiago presentará a súa investigación sobre o granito do casco urbano, o IES Praia Barraña de Boiro sobre o mexilón da batea á conserveira e sobre os efectos do cambio climático sobre a píllara das dunas, o IES Poeta Añón de Outes sobre os salmónidos no río Tambre, e o CPI Dos Dices de Rois sobre o bosque de ribeira do río Rois. Esta investigación tamén se presentará en Aveiro o 20 de maio de 2017 na Conferencia galego-luso do Día Mundial dos Océanos.
 

Climántica estrea o seu novo Erasmus+ no Centro Nacional de Educación Ambiental

 


O proxecto educativo Climántica, recomendado no 2010 polo Enviado Especial das Nacións Unidas para o Cambio Climático, desenvolveu en Segovia, do 2 ao 7 de setembro, unha iniciativa educativa internacional, na que participaron centros educativos de 6 comunidades autónomas e 3 países. Con esta iniciativa púxo en marcha as súas responsabilidades na alianza estratéxica para a innovación, recentemente aprobada pola Unión Europea para subvencionar nos dous próximos cursos. Para esta primeira experiencia piloto Climántica incorporouse ao plan anual de actividades do Centro Nacional de Eduación Ambiental (CENEAM), situado no concello segoviano de La Granja de San Ildefonso, e contou tamén co apoio dos concellos de Noia, Segovia e La Granja de San Ildefonso. Alí desenvolveu un campus xuvenil internacional e un seminario docente de investigación acción para buscar respostas educativas ao cambio climático



Os alumnos que se suman ao campus son seleccionados por un xurado por proxectos individuais ou en parellas que publican nunha plataforma. Os premiados, ademais da súa praza, gañaron unha praza para o docente que orientou os seus proxectos, para que estes participen nun seminario docente de investigación do campus.

Para levar a cabo esta experiencia piloto, o proxecto Climántica contou coa cesión por parte do CENEAM, que é o centro español de referencia no ámbito da Educación Ambiental, da totalidade das súas instalacións e dos recursos necesarios para o desenvolvemento do campus. Tamén colaboran os concellos de Noia, Segovia e de La Granja de San Ildefonso.



Na actualidade o proxecto desenvólvese en Europa a través dunha alianza estratéxica da que forman parte centros de investigación de excelencia internacional, asociacións de profesores de Portugal e Polonia, o organismo de divulgación científica Ciencia Viva do Ministerio de Ciencia e Tecnoloxía de Portugal, situándose Climántica no ámbito do deseño e desenvolvemento de materiais e metodoloxías que faciliten a transferencia da ciencia do cambio climático á sociedad.



No campus integráronse 54 estudantes de secundaria e a 8 alumnos universitarios que actuaron de monitores. O seu seminario docente de investigación estivo constituído polos 18 docentes que orientaron os proxectos dos alumnos de secundaria seleccionados. No seminario investigouse sobre o desenvolvemento do campus para atopar as novas formas de ensinar e aprender que demanda esta nova alianza para a innovación educativa europea.

A delegación española estivo formada polas seis comunidades educativas máis implicadas no proxecto: Galicia, Castela León, Castela A Mancha, Andalucía, Comunidade Valenciana e Canarias. Os outros dous países representados foron Portugal e México, dado que as delegacións de Polonia e Turquía finalmente non lograron concretar o seu desprazamento.

Cinco días de intensa convivencia intercultural para estudo e a creación

Durante os cinco días nos que durou o campus, e cuxo plan de actividades recóllese no programa, desenvolvéronse catro proxectos audiovisuais e un musical. Ambos produtos executáronse en grupos de traballo.
Os vídeos abordaron a visión comparativa da contorna urbana e natural das poboacións nas que se desenvolveron o campus, comparáronas cos lugares de orixe dos alumnos, tendo presente o clima e o cambio que está a experimentar, para sacar conclusións que permitan dar resposta ao reto.



Cada grupo de traballo de proxectos audiovisuais estivo formado por 9 alumnos, con representación de todos os grandes tipos de dominios climáticos. Todos eles achegaron imaxes dos seus lugares de orixe homólogas ás que obtiveron no campus. Estes grupos tamén foron diversos en canto a talentos e competencias. Para reforzar estas competencias, na elaboración do programa, xeráronse momentos de talleres, nos que o equipo se dividía en talleres definidos función destes talentos: edición de vídeo, fotografía e vídeo, comunicación e artes plásticas. O contido obtívose de charlas coloquio, seminarios, itinerarios, entrevistas e internet.

Para conseguir os datos e conceptos organizouse unha charla coloquio e un taller. En charla coloquio abordáronse os dez conceptos crave do proxecto Climántica para responder o cambio climático. No taller desenvolveuse o argumento do documental.



Para conseguir as imaxes locais desenvolvéronse tres visitas didácticas a outras tantas localizacións próximas ao CENEAM: visita urbana a Segovia, visita a La Granja de San Ildefonso e itinerario pola Serra do Guadarrama.



A visita urbana a Segovia celebrouse estivo coordinada polo Tenente Alcalde e Concelleiro de Urbanismo, Alfonso Reguera. A primeira localización de análise de información a Fábrica da Moeda, no que se analizou o uso da enerxía hidráulica para acuñar a moeda, con vinculacións enerxéticas claras coa forxa hidráulica.

Ao longo do percorrido foise analizando a historia da ocupación integral do territorio e as súas relacións co clima e a sustentabilidade.



A segunda visita, que se celebrou o domingo foi ao Palacio Real e aos seus xardíns, organizado por Patrimonio Nacional.



Na visita analizáronse as virtudes microclimáticas que impulsaron o veraneo da realeza nesa localización, e o sistema de funcionamento das fontes, e o impacto climático e ambiental actual sobre ese sistema hidráulico.



A terceira visita foi un itinerario pola Serra do Guadarrama para analizar impactos do cambio climático. Un dos principais impactos centráronse no abandono de estacións de esquí, por falta de neve.



Outro dos grandes impactos analizados foi o ascenso en altura da distribución en altura do piñeiro silvestre, que forma os bosques, e que está a desaparecer nas cotas menores e aparecendo pequenos piñeiros por encima da súa altura máxima de distribución ata agora: os 1.800 metros. Tamén se analizou o ascenso das matogueiras típicas de piorno e jabino.



O proxecto do musical titulado Respostas de Gaia fronte ao cambio climático organizouse en dous grandes grupos de traballo: teatro e música. O grupo de música dedicou o tempo asignado no programa a proxectos. Na banda dirixida por Jose Rodriguez García, profesor da Escola de Altos Estudos Musicais da Coruña, integráronse os estudantes seleccionados que tiñan formación musical. Nela confluíron estudantes que tocaron dúas guitarras acústicas, un violín, un baixo, un piano, un acordeón, un saxofón e unha batería.



O grupo de teatro estivo formado por 11 alumnos. Estes personaxes agrupáronse en heroes e antihéroes que axudan a danan á protagonista, Gaia. Os heroes son os catro elementos: Aqua, Piro, Aero e Terra que axudaron a Gaia resolver os seus problemas. Os antihéroes estiveron representados o malévolo Lodo Mc Mugres, que por defender de forma usurera os seus intereses de explotación provocaba dano a Gaia. Para conseguir os seus obxectivos contaba co apoio da súa Secretaria, de Brea e de Enigma. Para conducir a obra contouse cun personaxe Presentador.



Este musical de carácter sensibilizador ambiental integrou as artes escénicas, a danza, a música e as artes plásticas para enviar unha clara mensaxe de sensibilización fronte ao cambio ao climático.

Para a unión de todos os ámbitos artísticos, durante o tempo no que os alumnos implicados no proxecto de vídeos se separaban para reforzar os seus talentos e habilidades nos talleres de edición de vídeo, vídeo e fotografía, e comunicación, os alumnos de teatro traballaban nun taller de danza, e a banda interpretaba as cancións para coordinar a música e o baile.



Ademais dos tres talleres destinados a fortalecer as competencias básicas para os proxectos audiovisuais (edición de vídeo, foto e vídeo, e comunicación) e do taller de danza destinado ao musical, desenvolveuse, en paralelo a eles, un quinto taller que atendía aos dous tipos de proxectos. Este foi o de Artes plásticas, no que se traballaron as habilidades artísticas deste ámbito nos vídeos, pero tamén se deseñaron todas as imaxes que contextualizaron o desenvolvemento do musical. Por último neste taller deseñouse o cartel do campus no que os asistentes deixaron as pegadas das súas palmas de man.



As respostas educativas ao cambio climático que xerou o campus, concretáronse en cinco produtos colectivos de sensibilización: 4 vídeos e un musical. O principal recurso para inspirarse foron as visitas didácticas, que ademais de achegar datos e contextos, xeraron oportunidades de convivencia nos paseos por campos e rúas de cidades.



Os traballos en proxectos, coa súa fase de gabinete e de campo, ofreceron oportunidades de convivencia e coñecemento, debido ao intenso traballo en equipo desenvolvido.

Pero no campus tamén se deseñaron actividades específicas para cohesionar o grupo, como foron as dinámicas de grupo de integración, as sesións de karaoke.



Outra actividade que facilitou a convivencia foi o baño na praia fluvial de Valsaín, como relaxación ao itinerario que partiu da Serra de Cotos.



Como resultado da entrega colectiva nos retos de elaboración dos produtos de sensibilización e nas actividades de convivencia, foi a aparición de importantes vínculos de amizade.



En paralelo ao desenvolvemento do campus celebrouse un seminario docente ao que asistiron os 18 profesores que orientaron os proxectos escolares polos que os alumnos resultaron seleccionados. Neste seminario os profesores implicáronse nos itinerarios e nos talleres, que foron actividades mixtas, docentes e discentes. Ademais observaron o desenvolvemento parte do desenvolvemento dos proxectos. No resto do tempo analizaron metodoloxías. Este seminario pechouno o profesor da Facultade de Ciencias da Educación da Universidade de Santiago, Pablo Meira, quen analizou as representacións sociais sobre o cambio climático reflectidos en debuxos realizados, para representar o cambio climático, por persoas de diferentes idades.




Programación da segunda edición do intercambio Galicia - Canarias

 


O programa configurouse con achegas dos seis centros educativos participantes: IES Virxe do Mar de Noia, o IES Rosalía de Castro de Santiago, IES Praia Barraña de Boiro, IES Poeta Añón de Outes, CPI Dos Dices de Rois e Colegio Decroly de La Laguna. Cada centro achega as actividades que se expresan neste programa.

Planificouse este intercambio co propósito de conseguir a consolidación do intercambio Galicia - Canarias posto en marcha no curso 2014-2015 como primeira experiencia piloto de Climántica Intercambios, a nova derivada do proxecto Climántica que busca respostas educativas fronte ao cambio climático mediante intercambios de Educación Científica e Ambiental entre comunidades autónomas e países implicados no proxecto.

Como en cada iniciativa deste novo ámbito de Climántica, neste intercambio Galicia - Canarias compararanse os aspectos craves das dúas comunidades para a mitigación e adaptación ao cambio climático: dominio climático e as súas implicacións nos ecosistemas e formas de vida, transporte, transformación e uso de combustibles fósiles, xestión da auga, impacto das enerxías renovables, respostas do tipo de substrato ante eventos extremos e xestión integral do territorio.

Para facelo, selecciónanse ecosistemas, itinerarios naturais e urbanos que permitan visualizar as súas relacións co dominio climático, equipamentos de divulgación científica e ambiental xunto con contextos ambientais que destaquen por ser recursos de calidade para a consecución dos obxectivos do proxecto. Tamén se recorre aos ámbitos universitarios que achegan coñecementos singulares relativos aos obxectivos do intercambio.

Entre os itinerarios destacan en Canarias o Parque Nacional do Teide, Reserva especial Montaña Vermella no municipio de Granadilla, mergullo na reserva mariña de Adeje; e en Galicia os ecosistemas fluviais do río Mandeo, os intermareales na Lagoa de Louro e no Ézaro, as actividades na Illa de Sálvora e no Parque Natural de Corrubedo.

Os equipamentos que se visitarán en Canarias son: o ITER en Canarias onde se realizarán paseos con probas a modo de investigacións sobre enerxías renovables e cálculo da pegada de carbono na vivenda bioclimática, Centro de visitantes Telesforo Bravo (rede de centros do Parque Nacional do Teide), Observatorio Atmosférico de Izaña para analizar as súas achegas nos retos do cambio climático e do buraco da capa de ozono. En Galicia desenvolveranse actividades específicas para o proxecto nos Museos Científicos da Coruña e o centro de divulgación enerxética Sotavento, organizacións que colaboran no intercambio con estes programas específicos.

No ámbito universitario participan científicos dos dous campus de excelencia de Galicia, Campus Vida e Campus do Mar. Na achega deste coñecemento participan catedráticos das tres universidades galegas. Da Universidade de Santiago achega coñecementos do ámbito Xenómica e Ambiente o doutor Angel Carracedo, catedrático de Medicamento Legal, Director da Fundación Galega de Medicamento Xenómica e Director do Centro Nacional do Genotipado. Da Universidade da Coruña achega coñecementos de Economía portuaria para responder o cambio climático o doutor Fernando González Laxe, catedrático de Economía Aplicada, ex - presidente da Xunta de Galicia e de Portos do Estado. Da Universidade de Vigo achega coñecementos sobre Ecoloxía e Cambio Climático o doutor Emilio Fernández, catedrático de Ecoloxía.


“Unha ollada a Galicia dende a Economía Aplicada” camiño do novo intercambio Galicia-Canarias

 
Neste vídeo recóllese a conferencia titulada “Unha ollada á Galicia dende a Economía Aplicada” impartido polo catedrático de Economía Aplicada da Universidade de A Coruña e ex-presidente da Xunta de Galicia, Fernando González Laxe no acto de clausura do intercambio Galicia-Canarias do curso pasado.

Na edición deste curso está previsto que participe de novo, pero esta vez co tema “Galicia e Canarias entre portos no mundo global en cambio climático”, aportando así un dos ámbitos nos que máis se especializou xa dende a súa tese doutoral, e que desenvolveu retos de xestión tan relevantes como a presidencia de Puertos del Estado. Esta intervención irá coordinada no marco simposio con outra do ámbito da Ecoloxía mariña relativa ao cambio climático, que aportará o catedrático de Ecoloxía da Universidade de Vigo e director do Campus do Mar, Emilio Fernández.

A universidade de Santiago estará presente tamén no programa coa participación do seu catedrático de Medicina Legal, e director da Fundación Galega de Medicina Xenómica e do Centro Nacional del Genotipado, Ángel Carracedo que tamén participó na edición do curso pasado, e que a súa participación na deste curso permitirá introducir reflexións sobre as relacións entre la xenómica e o ambiente.

O intercambio deste ano xa ten o programa de Canarias pechado e que coincide co do curso pasado unicamente na visita ao ITER, aínda que as actividades relativas á relevancia das enerxías renovables son todas diferentes (Gymcana sobre renovables, actividades de cálculo de pegada de C na vivenda bioclimática e análise de calidade de auga e aire en INVOLCAN). Os  itinerarios previstos para este curso céntranse en aspectos xeomorfolóxicos volcánicos e as implicacións ecolóxicas (Reserva Natural especial Montaña Roja en Granadilla de Abona, xeomorfoloxía en Garachico). As actividades no Teide desta edición desenvolveranse dende o Centro de Visitantes Telesforo Bravo do Parque Nacional do Teide. Outra novidade da edición deste curso son as  actividades de mergullo en Adeje no marco do proxecto Océano Sostenible. Todas as actividades e vivencias terán un análise climático dende as particularidades deste dominio climático para establecer comparacións con Galicia.

En relación a Galicia só están seleccionadas as temáticas representadas pola participación destes tres catedráticos das tres universidades galegas. Os proxectos escolares e o programa concretaranse nos próximos días nunha reunión de traballo da comisión docente dos centros dos 5 concellos implicados no intercambio: o IES Virxe  do Mar de Noia, o IES Rosalía de Castro de Santiago, o IES Praia Barraña de Boiro, o IES Poeta Añón de Outes e o CPI Dos Dices de Rois.


Conferencia internacional en Segovia con participantes procedentes de seis sistemas educativos

 
Do 3 ao 7 de setembro de 2015 celebrouse en Segovia o campus xuvenil internacional CLMNTK15 do proxecto Climántica e o seu seminario docente no que participaron centros educativos de Galicia, de Castela León, de Canarias, de México, de Portugal, e de Polonia. O obxectivo destes dous eventos coordinados e relacionados consistiu en buscar formas de relacionar os proxectos educativos escolares para formar unha rede educativa capaz de innovar na dirección de buscar respostas educativas ao cambio climático.



Todas estas actividades, agás a presentación de proxectos, desenvolvéronse no Centro Nacional de Educación Ambiental (CENEAM) do 3 ao 7 de setembro. Tanto o campus coma o seminario docente orientáronse a conseguir responder con eficacia ao cambio climático. Para conseguilo considerouse que era necesario ter unha visión comparativa dos aqueles modelos de dominios climáticos claramente diferenciados como son os de México D. F., Segovia, Tenerife, Galicia interior e costeira, Portugal oceánico e interior e Polonia interior.

As actividades do campus xuvenil internacional desenvolvéronse en dúas modalidades de proxectos, nos que están implicados a totalidade dos alumnos participantes. Estes alumnos que participan fano como premio á excelencia dos seus produtos de sensibilización que presentaron ao campus xuvenil internacional CLMNTK no que participaron centros de alumnos de Europa e América. Os seus profesores implicados no seminario docente de investigación foron seleccionados pola calidade dos seus traballos.



Para desenvolver estas iniciativas formouse un consorcio formado polo equipo Climántica, o CENEAM, a unidade de Investigación sobre Cultura Científica do Centro de Investigacións Enerxéticas, MedioAambientales e Teconológicas (CIEMAT) e a AEPCT. Esta asociación fixo posible a celebración da cuarta edición dun encontro internacional que tivo a súa primeira experiencia en 2012 en Sada, continuou en Ribadeo en 2013 e en Vigo en 2014.

As organizacións do consorcio achegaron os seus expertos máis relacionados cos contidos implicados na iniciativa. Sumáronse ademais autoridades académicas de universidades como é o caso do Dr. Juan Ignacio Pozo, da Universidade Autónoma de Madrid. Este catedrático de máxima relevancia en España no ámbito da Psicoloxía Básica, dedicou a mañá do luns 7 de setembro á análise das sinerxías entre os proxectos escolares implicados no campus para desenvolver intercambios e conexións ao longo do curso 2015-2016.

O primeiro día, unha xornada de recepción, presentacións, inauguración e formulación metodolóxica A/V do campus



O acto de inauguración correu a cargo dos directores do CENEAM e do proxecto Climántica. O director do CENEAM, Javier Pantoja deu a benvida e puxo a disposición deste reto educativo fronte ao cambio climático a todo o persoal, medios materiais e tecnolóxicos. O director do proxecto Climántica destacou a relevancia que ten para o proxecto dispoñer da totalidade das instalacións educativas para os dous eventos, transmitindo o compromiso do equipo de 12 profesionais que mobilizou dende Galicia por aproveitar a oportunidade, agradecendo ao CENEAM este apoio. Tamén estendeu os agradecementos ás dúas institucións e fundacións implicadas e aos tres concellos implicados: Segovia, La Granja de San Ildefonso e Noia.

Tras a inauguración do Campus estudantes e docentes acudiron a dúas charlas sobre edición de vídeo e técnica stop motion, impartidas por David Vicente e Javier Santiago.

O obxectivo destas dúas charlas é ofrecer aos rapaces as primeiras ferramentas e consellos para empezar a deseñar os proxectos audiovisuais que elaborarán durante o Campus. "Antes de poñerse a gravar, hai que ter claro o guión, os recursos dos que podedes dispoñer e o plan de rodaxe", aconselloulles David Vicente.



O traballo do primeiro día centrouse na formación dos grupos de traballos para os proxectos e dos talleres nocturnos. O primeiro día finalizou cunha cea e un festival das nacionalidades, nas que os alumnos tiveron ocasión de mostrar aos demais a gastronomía, cultura e medio do seu lugar de orixe.

O segundo día, o arranque dos proxectos

No segundo día os alumnos do campus asistiron a un taller impartido polo xornalista xefe de produto do portal de divulgación científica Materia. Neste taller abordáronse as competencias clave para a iniciación ao periodismo científico. A esta actividade tamén asistiron os docentes.



A seguinte actividade do segundo día consistiu nunha charla demostración sobre a apicultura, as súas vantaxes ambientais e impactos. A continuación os alumnos entrevistaron cidadáns da cidade de Segovia para coñecer a súa percepción sobre o cambio climático e poder así obter datos para os seus proxectos audiovisuais.

Tanto a actividade de apicultura coma a das entrevistas de Segovia non tiveron un seguimento por parte dos docentes, porque durante este tempo asistiron ao simposio do seminario docente impartido polo grupo de investigación de Cultura Científica do CIEMAT.

Pola tarde os alumnos e docentes realizaron un itinerario urbano guiado por Alfonso Reguera, Concelleiro de Urbanismo, Economía e Facenda do Concello de Segovia, quen tamén estivo acompañado e apoiado nas súas explicacións polo Concelleiro de Medio, Jesús García Ramos. As súas explicacións centráronse principalmente en explicar a ocupación integral do territorio dende a Idade Media á actualidade.



Durante este itinerario analizáronse a forma en como se abordou a ocupación da cidade para facer fronte ás nevadas do inverno e á calor do verán: rúas estreitas, ventás pequenas, muros grosos, teitos inclinados e con tellas como os de Galicia pero só con capas en forma de canle para facilitar o deslizamento do xeo. Tamén destacaron a pouca frecuencia de nevadas fronte ao que acontecía hai cincuenta anos, cando os nenos esquiaban polas rúas da cidade.



De regreso ao CENEAM os profesores asistiron a unha charla coloquio relativa á dimensión transversal ambiental da historia impartida polo profesor do colexio Madrid de México D.F., Ernesto Rico e os alumnos iniciaron o traballo nos proxectos, que ocuparán o traballo colaborador dos próximos tres días. Durante este tempo os alumnos desenvolverán proxectos que conducirán a dous tipos de produtos de comunicación e sensibilización sobre o cambio climático: 4 vídeos e un musical.

Ao regresar a media tarde ao CENEAM, os alumnos analizaron as súas primeiras imaxes destinadas a desenvolver o proxecto e desenvolveron un turbillón de ideas para consensuar o argumento do vídeo inspirado e orientado polo lema "Observamos o ámbito urbano de Segovia e o ámbito natural da Serra do Guadarrama, comparámolos, sobre a base do clima e os seus cambios actuais, cos ámbitos urbanos e naturais de todos os países dos que procedemos os compoñentes do grupo de traballo, e coas conclusións da comparación, facemos propostas para responder ao cambio climático".

Cada equipo de proxectos orientados á edición de vídeos formouse o día anterior con 7 alumnos, con polo menos un alumno de cada país participante e daquelas comunidades autónomas con máis diferenzas nos seus dominios climáticos. Os grupos de traballo tamén foron diversos en canto a idade e a talentos en competencias de comunicación

Esta foi a primeira vez que o encontro se realizou nunha zona de interior peninsular, sen unha temática vinculada coa conservación oceánica, o que permitirá abordar novos enfoques e analizar as problemáticas ambientais da zona de Valsaín, La Granja, Segovia e a Serra de Guadarrama, unha zona xeográfica que pola súa latitude, presenta moitas evidencias de cambio climático. Estas observacións in situ comparáronas cos lugares de orixe dos participantes. Esa comparación abordouse con imaxes, polo que as memorias das cámaras foron os cadernos de traballo destes alumnos.

Ese mesmo día pola tarde noite abordouse tamén o outro produto, que foi o musical "Resposta musical de Gaia ao cambio climático". Este musical cuxa letra e música creouse antes de chegar ao campus, e a repartición de personaxes realizouse na seguinte quincena de xullo. Previo ao inicio do campus xa se dedicara a xornada do luns 31 de agosto a realizar un ensaio musical previo antes do inicio do campus, e implicou 5 galegos dos 10 músicos que formaron a banda. Este musical presentouse no acto de clausura do campus celebrado no Teatro Paladio de Segovia xunto cos vídeos realizados durante o proxecto.

Durante da noite do segundo día iniciáronse os talleres simultáneos, que se prolongarían durante o resto das noites. Os alumnos situáronse en 7 talleres, cada un relacionado con cada unha das competencias clave implicadas nos proxectos audiovisuais e do musical: 1) Edición de vídeo, 2) Comunicación, 3) Artes plásticas, 4) Fotografía, 5) Foro audiovisual, 6) Teatro-danza, 7) Música.

A segunda xornada finalizou coa actividade lúdica do concurso "Esta canción sóame", no que a banda do musical interpretou cancións que o público tiña que identificar. Formouse un xurado docente para elixir os catro alumnos con máis acertos.

O terceiro día, unha xornada para a reflexión sobre o cambio climático

Esta xornada dedicada á comunicación sobre o cambio climático iniciouse cunha charla coloquio do director da Área de Educación do CENEAM, Francisco Heras, que titulou "Percepción social do cambio climático e barreiras". Nesta charla abordou os datos científicos máis relevantes relativos ao cambio climático e as barreiras que existen para que a sociedade os asimile



A continuación realizaron dous talleres en paralelo, rotando todos os alumnos e docentes por cada un deses talleres. Un deses talleres, impartidos polo técnico da Área de Educación do CENEAM, Julio Rodríguez, consistiu en calcular a cantidade de CO2 que emite unha familia utilizando para iso unha calculadora de emisións. O outro foi impartido por Francisco Heras, e titulado "Coma se o cambio climático interesase" consistiu en analizar anuncios de TV e de medios escritos con mensaxes relacionadas co cambio climático, para concluír se os anuncios son ecolóxicos ou se en realidade o seu obxectivo era vender.



Durante a maior parte da mañá estivo presente a TV de Castela e León entrevistando representantes do proxecto Climántica, a alumnos de todos os países e recollendo información da conferencia coloquio e dos talleres co obxectivo de realizar unha reportaxe sobre o campus xuvenil internacional e o seu seminario docente de investigación acción. Este mesmo día tamén tivo repercusión na prensa local a través do diario El Adelantado que xa tiña cuberto os eventos o día anterior e o 26 de agosto.



Pola tarde continuouse afondando na temática de publicidade que se abriu pola mañá, neste caso coa intervención de , Conselleiro Miguel Ángel Torres delegado de The Blend, quen abordou estratexias publicitarias para a venda ou para a redución de emisións, comparando unha campaña recente que desenvolveu para reducir o consumo enerxético con outras cuxo obxectivo era aumentar vendas dun produto. Durante a súa intervención explicou diferentes enfoques da linguaxe publicitaria dende un punto de vista do estímulo do espírito crítico dos asistentes.



O cuarto día: itinerarios pola Serra de Guadarrama e a Granxa deSan Ildefonso

A mañá do 6 de setembro realizouse un itinerario didáctico pola Serra do Guadarrama guiada por Francisco Heras, Coordinador da Área de Educación-Cooperación do CENEAM

O percorrido iniciouse dende Porto de Coutos, seguindo a senda da fonte dos Paxaros, pola ladeira do val do regato do inferno. No primeiro tramo, á altura da fonte observouse o proceso de reforestación da antiga estación de esquí de Valcotos, que se pechou porque xa non hai neve como antes. Segundo os datos do Observatorio do Porto de Navacerrada, situado a 1880 metros de altitude e cun rexistros case continuos dende 1945, os días de xeada diminuíron nun 24%, os días de neve nun 25%, as precipitacións anuais en 18% e a temperatura media aumentou en1,7ºC.



A segunda parada realizouse no límite dos piñeirais, despois de atravesado este bosque natural durante un bo tramo de ascenso. Este límite de distribución vén marcado porque o Pinus sylvestris encóntrase a unha altitude de 1.800 metros. Por iso a partir desta altitude desaparecen os piñeiros e implántase a matogueira entre o que destaca o piorno.



A segunda parada realizouse á altura de 2.100 metros, na xistra da Fonte dos Paxaros. Aquí observouse os ecosistemas de alta montaña máis vulnerables ao cambio climático, porque este lugar estaba recoñecido como un dos lugares mellor dotados para a acumulación e persistencia da neve na Serra de Guadarrama, así como para a súa explotación. Neste momento esta acumulación está a experimentar un retroceso evidente, o que está a provocar un aumento das matogueiras densas (o piorno sobe de altitude na súa distribución) coa conseguinte diminución de xistras, pasteiros e matogueiras abertas. Tamén se observa o claro e evidente avance do piñeiro silvestre.



O itinerario de ascenso finalizou na corda Carpetana. Alí observouse a predominancia de pasteiros de alta montaña, pero tamén se visualizou o ascenso do piorno e mesmo dalgúns exemplares de Pinus sylvestris ata estas altitudes, o que representa unha clara evidencia do quentamento global. Aproveitouse para analizar e fotografar a paisaxe que se divisa, tanto a nivel de observación de Peñalara no conxunto da Serra deGuadarrama que se divisa, como a visualización da meseta.



Unha vez finalizado o descenso ao Porto de Coutos, os alumnos tomaron os seus pícnics para repoñer enerxías do esforzo que supuxo, en especial para os que viven a nivel do mar, realizar un ascenso a unha altitude de 2.200 metros.



Xa de regreso a Valsaín, realizouse unha parada na Granxa de San Ildefonso onde os alumnos se dividiron en pequenos grupos acompañados cada un de profesores ou monitores, para realizar un itinerario polos xardíns do Pazo e para visitar a cidade.



O quinto día, unha xornada de presentación do musical e dos proxectos A/V

O quinto día dedicouse aos ensaios finais e presentación do musical e dos vídeos producidos nos proxectos do campus. Isto tivo lugar no teatro da Asociación Paladio Arte, unha asociación sen ánimo de lucro que traballa pola integración social e laboral de persoas en exclusión social, principalmente con persoas con minusvalidez física, psíquica e sensorial a través dun medio tan eficaz como o teatro.



O acto comezou coa representación do musical "Resposta musical de Gaia fronte ao cambio climático". Trátase de musical sinxelo que intenta transmitir unha serie de valores e mensaxes sobre o medio nunha clave claramente de humor. Toma como fío condutor unha historia que coñecen ben os mozos, as historias de super heroes. As mensaxes que se lanzan son varios, entre os que destacan:

  • O progreso e a ambición humana como desencadeante da maioría das accións que levaron ao planeta á situación de abandono e precariedade na que se encontra hoxe en día. Está presente sobre todo no personaxe de Lama McMugres e en todas aquelas imaxes que se proxectan na primeira metade do musical.
  • Os problemas dos sistemas terrestres e os seus mecanismos de autolimpeza para soportar os continuos ataques que sofren día a día e a súa debilidade cada vez máis patente. Está presente no personaxe de Gaia (o espírito gardián do planeta, aquela que vela polo seu benestar e o seu correcto funcionamento), representación do planeta e a súa dor.
  • A necesidade dunha resposta baseada no desenvolvemento sostible ante os problemas ambientais e o conflito medio-progreso. Presente no personaxe de Flora Faunez e varios dos diálogos que teñen lugar na súa presenza.
  • O cambio que debe dar a sociedade ante a súa actuación para co medio, dende un enfoque egoísta e de despreocupación cara a outro de sensibilización e conciencia ambiental. Esta mensaxe está nos personaxes de Enigma e Brea e a súa conversión do bando de Lama McMugres ao de Gaia e os seus elementos.
  • Non é necesario ser un super heroe ou ter super poderes para cambiar as cousas. Que realmente calquera persoa da pé cun mínimo de educación ambiental e ganas de axudar pode coidar o medio mediante un número de pequenas cousas e cambios de actitude.
Os personaxes superheroes (Gaia, Terra, Aqua, Aero, Piro e Flora Faunez) e os antagonistas (Lama Mc Mugres, Brea e Enigma) son intepretados polos alumnos participantes no campus que se mostrou con vocación e formación teatral. As súas cancións e bailes estarán conducidos pola música que interpreta unha banda musical formada polos mozos premiados que completaron estudos de conservatorio ou están a punto de facelo.

Os docentes dos alumnos reflexionaron sobre as novas formas de ensinar e de aprender que demanda o reto do cambio climático

Os docentes participaron en todas as actividades do primeiro, do terceiro e do cuarto día, pero parte das actividades da mañá do segundo día e parte das do quinto día desenvolvéronse separadas dos escenarios de observación sistemática dos alumnos, para poder realizar unha análise detallada das metodoloxías docentes.

O segundo día ás 10:30, no momento que os alumnos pasaron á actividade sobre a apicultura e o cambio climático, os profesores fóronse a unha aula seminario para asistir a un simposio organizado polo equipo de Cultura Científica do CIEMAT, coordinado polo doutor en bioloxía Emilio Muñoz, responsable do grupo, quen tamén foi director xeral de Ciencia e director do CSIC. Este científico abordou a temática Potencialidades da I+D+i para o estímulo do espírito emprendedor no ámbito científico fronte ao cambio climático.



A primeira investigadora deste equipo en intervir foi a psicóloga social Ana Muñoz, coa temática titulada "Análise dos datos de enquisas de opinión na busca de relacións entre a cultura científica e a conciencia ambiental".

 
A continuación interveu a doutora en ciencias da información, Emilia Lopera coa temática titulada "O discurso xornalístico do cambio climático" na prensa española: claves da cobertura informativa"



A seguinte intervención foi a da doutora en Economía María Cornejo, quen disertou sobre a Economía sostible e as súas relacións coas innovacións ecolóxicas.



Na tarde do segundo día os docentes tiveron outra actividade exclusiva do seminario docente, que impartiu Ernesto Rico, profesor de Historia do Colexio Madrid, que impartiu a charla "Relación dos maias e os teotihuacanos co medio e procesos de colapsos ambientais en Mesoamérica antiga". Nesa charla abordou as crises dos teotihuacanos e maias pola sobre explotación de madeira e de auga, sobre todo en épocas de super poboación e de seca. Os docentes analizaron e valoraron o potencial transversal desta análise histórica.



A última actividade exclusiva do seminario docente desenvolveuse o último día pola mañá, mentres os alumnos ensaiaban a presentación dos produtos obtidos nos proxectos que desenvolveron. Tratouse dunha charla - coloquio e foi impartido por Juan Ignacio Pozo, catedrático de Psicoloxía Básica da Universidade Autónoma de Madrid. Durante esta intervención que titulo "Por que é tan difícil cambiar as formas de comportarse comparéceas? O caso da conduta ambiental".



Durante a súa intervención abriu un coloquio intenso con todos os docentes para consensuar novas formas de aprender e ensinar para responder ao cambio climático, que partiu do postulado de que no ensino - aprendizaxe para obter respostas ao cambio climático non abonda conseguir que as persoas adquiran coñecementos, senón que cambien de comportamentos. A isto hai que sumarlle as dificultades de que se trate dun cambio global, deslocalizado e des contextualizado.

Entre as conclusións para mellorar a eficacia das respostas educativas que se obtiveron neste seminario docente de investigación - acción destacan:
  1. Hai que poñer máis atención nas ensinanzas das ciencias ás características do coñecemento científico,
  2. Débese ter presente que, aínda que o ensino do efecto invernadoiro é clave, trátase dun contido didáctico complexo,
  3. Incorporar máis espírito crítico e debate social ao ensino do cambio climático,
  4. Aproveitar a oportunidade que ofrece o 5º informe do IPCC ao hibridar as ciencias experimentais coas ciencias sociais, utilizando transferindo este principio metodolóxico ao ensino das ciencias,
  5. Reinventar o sentido da interdisciplinar ampliando a súa acepción clásica de atravesar disciplinas, para estendelo ao proceso de atravesar paredes dos centros educativos cara á sociedade, de superar fronteiras e as barreiras entre o local e o global,
  6. Urxe cambiar as metodoloxías, porque os profesores teñen difícil producir cambios no sistema educativo, pero se teñen nas súas mans incorporar cambios inmediatos de metodoloxías,
  7. Ter presente que o sistema socio- político - económico busca de forma implícita que os alumnos se crean o que din os docentes, sen que se formulen a posibilidade de argumentar sobre o que os docentes lle transmiten nas clases, polo que estas novas formas de aprender e ensinar que esixe o cambio climático debe ter presente superar este tipo de inercias,
  8. Débese fuxir do fatalismo e do catastrofismo.
  9. Debemos problematizar as situacións cotiás tendo en conta que só nos facemos preguntas cando fracasamos
  10. É necesario inquietar e romper as inercias
  11. Deben conseguirse cambios de conduta coa aprendizaxe que sexan duradeiros e transferibles
  12. É necesario dar un saber facer
  13. Son necesarias destrezas para adaptarse a un mundo cambiantes
  14. Deben priorizarse as aprendizaxes experienciales
  15. Débese aplicar o principio de disonancia cognitiva para que as persoas encontren as súas contradicións entre o que fan e o que din
  16. Hai que apoiarse na diversidade, a creación en equipo e nas emocións.
Con estas 16 conclusións obtidas do debate do conxunto dos docentes implicados no campus, quedou reforzada a aposta polo reto musical do campus, porque o coñecemento da música permite expresar emocións e nun musical conflúen as maioría das competencias artísticas.



Tamén se valorou a liña de desenvolver os proxectos audiovisuais que permitan integrar de forma comparativa imaxes de ámbitos climáticos claramente diferentes. Coas conclusións da análise comparativa destas imaxes, e toda a información achegada polas conferencias, seminarios, talleres, itinerarios didácticos e entrevistas, nos cinco días do Campus, lográronse desenvolver proxecto audiovisuais que reflictan estes problemas ambientais, concienciando sobre a necesidade de palialos e ofreza solucións ao cambio climático.



A metodoloxía de intenso traballo en equipos diversos en canto a dominios climáticos climáticos e procedencias culturais ben diferenciadas, en canto a idade e en canto a competencias clave nas que destacaron os alumnos, tendo que facer fronte a retos creativos, considerouse que era unha liña segura para avanzar. Nese sentido visualizáronse interesantes posibilidades de intercambios virtuais e presenciais. Para avanzar no fortalecemento desta rede docente no reto de responder ao cambio climático, considerouse interesante ampliar a duración deste formato de campus xuvenil internacional e o seu seminario docente de investigación - acción

En conclusión, unha nova edición dos Campus Xuvenís Internacionais de Climántica co que se seguirá afondando no cambio climático, os seus efectos, a súa abordaxe dende o sistema educativo e as posibilidades da Educación Ambiental escolar para sensibilizar a poboación na dirección da busca de vías de mitigación. Pero nesta edición conseguiuse ademais aumentar a súa dimensión, utilidade e internacionalidade asociándose con organismos referentes en España como é o Centro Nacional de Educación Ambiental (CENEAM). Tamén se conseguiu avanzar de forma significativa ao conseguir coordinar e integrar a formación docente - discente mediante procesos de investigación - acción destinados a buscar novas respostas educativas ao cambio climático. Estes avances, xunto coa contextualización nun dos lugares nos que se fixo máis evidente o cambio climático, motivou o equipo Climántica a desprazar a Segovia un conxunto de 12 membros do equipo formado por monitores, educadores e técnicos de imaxe e son.




Alumnos e docentes están a preparar en 5 países o campus xuvenil internacional CLMNTK15

 


Os alumnos seleccionados para participar no campus xuvenil internacional CLIMNTK15 pola calidade dos seus traballos presentados ao congreso virtual internacional xa están a ultimar de preparar nos seus países a fase previa do campus, para incorporarse o día 3 ao Centro Nacional de Educación Ambiental (CENEAM). Do 3 ao 7 de setembro o proxecto Climántica desenvolverá no CENEAM, situado en Valsaín, o Campus Xuvenil Internacional CLMNTK15, e o seu seminario docente de investigación - acción para indagar sobre as novas formas de aprender e ensinar que demandan as respostas educativas fronte ao cambio climático.

Unha desas xornadas intensas de preparación viviuse no Coliseo Noela de Galicia o luns 31 de xullo. Alí os 5 alumnos galegos que formarán parte da banda musical xuvenil do musical titulado "Resposta Musical de Gaia fronte ao Cambio Climático" reuníronse para desenvolver unha intensa xornada de traballo dende as 11 ata as 20 horas. Alí estiveron a facer arranxos previos e primeiros ensaios, que completarán cando se encontran cos outros 5 membros da banda procedentes doutros países e comunidades autónomas.

A dirección dos arranxos musicais correu a cargo do responsable musical do proxecto Climántica, o profesor da Escola de Altos Estudos Musicais da Coruña, José Rodríguez García. O profesor J.R. García desenvolveu a dirección en tres momentos diferentes. En primeiro lugar dedicouse a dirixir os arranxos e os ensaios de todas as cancións do musical. Logo traballaron cancións para a actividade lúdica nocturna "Esta Canción Sóame", na que a banda tocará cancións que os asistentes ao campus identificarán. Por último finalizou coas cancións que a banda interpretará para a cidadanía dentro do programa de festas de Valsaín. Entre estas está a do ensaio de Alba Vázquez e Álvaro Castro que se inclúe neste vídeo gravado durante esta xornada preparatoria.


Este campus supón a cuarta edición internacional, pero a primeira que se celebra no CENEAM, e o fai coa vocación de ter continuidade, nese centro de referencia para a Educación Ambiental española, todos os meses de setembro. Outra novidade é que nesta cuarta edición internacional se lle adapta ao campus xuvenil internacional un seminario docente, cuxa finalidade é desenvolver, a partir da observación e análise do campus, procesos de investigación acción para buscar e diseminar novas formas de ensinar e aprender para responder ao cambio climático dende o ámbito da Educación.

Este seminario conta co recoñecemento de 50 horas de formación permanente por parte do Ministerio de Educación, tramitada a través do convenio coa AEPECT para a formación do profesorado. No seu desenvolvemento participarán os científicos e técnicos máis relevantes en relación á temática da Área de Educación do CENEAM, do equipo Climántica, da Unidade de Cultura Científica do CIEMAT e da AEPECT, que son as organizacións que se sumaron para facer posible este reto. Pero tamén se sumaron autoridades académicas de universidades como é o caso do Dr. Juan Ignacio Pozo, catedrático de Psicoloxía Básica da Universidade Autónoma de Madrid, que dedicará a mañá do luns 7 de setembro á análise das sinerxías entre os proxectos escolares implicados no campus para desenvolver intercambios e conexións ao longo do curso 2015-2016.

Como nas tres edicións anteriores, os alumnos participantes son os gañadores dun Congreso Xuvenil virtual internacional que se puxo en marcha no mes de maio e no que estudantes de Primaria e Secundaria de todo o mundo presentaron traballos de sensibilización ambiental en varios formatos. Os profesores que se incorporan ao seminario docente son os que orientaron aos alumnos premiados.

O grupo que se reunirá no CENEAM o 3 de setembro, e que traballará conxuntamente durante 5 días, estará formado por 40 alumnos e 20 profesores de diferentes comunidades autónomas de España, e tamén de Portugal, Polonia, México e Arxentina.

Durante os cinco días de traballo colaborador, os alumnos desenvolverán proxectos que conducirán a dous tipos de produtos de comunicación e sensibilización sobre o cambio climático: 4 vídeos e un musical.

Os traballos previos do musical desenvólvense a través da rede entre todos os implicados neste proxecto. Os actores están a desenvolver os seus disfraces, estudando os guións e facendo achegas de mellora. Os músicos están a compartir partituras para arranxarse e ensaian a nivel individual, de tal forma que este encontro do Coliseo Noela é o único, aproveitando que Galicia achega a metade dos músicos á banda.

Os alumnos implicados nos proxectos audiovisuais están a buscar imaxes sobre todos os factores e elementos vinculados coa sostibilidade e o cambio climático. Estas imaxes do seu ámbito que están a capturar antes de saír dos seus lugares de orixe van destinadas a usar nos proxectos audiovisuais que se desenvolverán no campus.

Proxectos audiovisuais que se desenvolverán no campus

O argumento dos vídeos estará inspirado e orientado polo lema "Observamos o ámbito urbano de Segovia e o ámbito natural da Serra do Guadarrama, comparámolos, sobre a base do clima e os seus cambios actuais, cos ámbitos urbanos e naturais de todos os países dos que procedemos os compoñentes do grupo de traballo, e coas conclusións da comparación, facemos propostas para responder ao cambio climático".

Cada equipo de proxectos orientados á edición de vídeos estará formado por alumnos de todos os países e daquelas comunidades autónomas con máis diferenzas nos seus dominios climáticos. Os grupos de traballo tamén serán diversos en canto a idade e a talentos en competencias de comunicación

Esta será a primeira vez que o encontro se realice nunha zona de interior, sen unha temática vinculada coa conservación oceánica, o que permitirá abordar novos enfoques e analizar as problemáticas ambientais da zona de Valsaín, La Granja, Segovia e a Serra de Guadarrama, comparándoas cos lugares de orixe dos participantes. Esa comparación farase sobre a base de imaxes, polo que as memorias das cámaras serán os cadernos de traballo destes alumnos.

Coas conclusións da análise comparativa e toda a información achegada polas conferencias, seminarios, talleres, itinerarios didácticos e entrevistas, nos cinco días do Campus, desenvolverán o proxecto audiovisual que reflicta estes problemas ambientais, conciencie sobre a necesidade de palialos e ofreza solucións ao cambio climático. Para iso, os estudantes asistirán a charlas de expertos, visitarán varios lugares de interese da zona e traballarán en equipos coordinados por profesores e monitores que os asesorarán e guiarán en todo momento.

O proxecto do musical que se desenvolverá no campus

O outro produto será o musical "Resposta musical de Gaia ao cambio climático". Trátase de musical sinxelo que intenta transmitir unha serie de valores e mensaxes sobre o medio nunha clave claramente de humor.

Para a presentación do musical á sociedade de Segovia, contarase coa colaboración da Asociación Paladio Arte, para representar a obra. Paladio Arte é unha asociación sen ánimo de lucro que traballa pola integración social e laboral de persoas en exclusión social, principalmente con persoas con discapacidade física, psíquica e sensorial a través dun medio tan eficaz para a integración como é o teatro.

O musical toma como fío condutor unha historia que coñecen ben os mozos, as historias de super heroes. As mensaxes que se lanzan son varios, entre os que destacan:

  • O progreso e a ambición humana como desencadeante da maioría das accións que levaron ao planeta á situación de abandono e precariedade na que se encontra hoxe en día. Está presente sobre todo no personaxe de Lama McMugres e en todas aquelas imaxes que se proxectan na primeira metade do musical.
  • Os problemas dos sistemas terrestres e os seus mecanismos de auto limpeza para soportar os continuos ataques que sofren día a día e a súa debilidade cada vez máis patente. Está presente no personaxe de Gaia (o espírito gardián do planeta, aquela que vela polo seu benestar e o seu correcto funcionamento), representación do planeta e a súa dor.
  • A necesidade dunha resposta baseada no desenvolvemento sostible ante os problemas ambientais e o conflito medio-progreso. Presente no personaxe de Flora Faunez e varios dos diálogos que teñen lugar na súa presenza.
  • O cambio que debe dar a sociedade ante a súa actuación para co medio, dende un enfoque egoísta e de despreocupación cara a outro de sensibilización e conciencia ambiental. Esta mensaxe está nos personaxes de Enigma e Brea e a súa conversión do bando de Lama McMugres ao de Gaia e os seus elementos.
  • Non é necesario ser un súper heroe ou ter súper poderes para cambiar as cousas. Que realmente calquera persoa da pé cun mínimo de educación ambiental e ganas de axudar pode coidar o medio mediante un número de pequenas cousas e cambios de actitude.
Os personaxes súper heroes (Gaia, Terra, Aqua, Aero, Piro e Flora Faunez) e os antagonistas (Lama Mc Mugres, Brea e Enigma) son interpretados polos alumnos dos cinco países participantes no campus que se mostraron con vocación e formación teatral. As súas cancións e bailes estarán conducidos pola música que interpreta unha banda musical formada polos mozos premiados que completaron estudos de conservatorio ou están a punto de facelo.

Na liña de apertura á sociedade que defende o proxecto Climántica para facer chegar a ela o potencial de sensibilización da Educación Ambiental escolar, representarase o musical en dúas sesións dirixidas cada unha a unha poboación. A primeira sesión será en Valsaín, o domingo 6 de setembro pola noite, coincidindo coas festas patronais de Valsaín. A segunda sesión será a que se represente en Segovia o día 7 de setembro ás 13 horas, no teatro da Asociación Paladio Arte, que é unha asociación sen ánimo de lucro que traballa pola integración social e laboral de persoas en exclusión social, principalmente con persoas con discapacidade física, psíquica e sensorial a través dun medio tan eficaz como o teatro.


México e Galicia ocupan os tres primeiros postos do concurso CLMNTK15

 


Con data 16 de xuño de 2015 fíxose público o resultado da fase do concurso do congreso xuvenil internacional CLMNTK15 ordenando na plataforma do congreso virtual os traballos por orde de puntuación.

Esta puntuación componse de dúas cualificacións. Unha delas procede das votacións dos traballos por parte dos usuarios da plataforma. A esta puntuación correspondeulle un máximo de 1000 puntos da cantidade máxima dos 4.000 puntos que pode recibir un traballo.

A outra fracción, ata un máximo de 3.000 puntos, correspóndese coas valoracións do xurado. Este estivo formado por:
- Mar Fuentes. Xefa do Departamento de Orientación do IES Terra de Xallas de Santa Comba
- Ana López. Xornalista especializada en Educación
- Erica Pérez. Coordinadora da Área Científico - Divulgativa de la Agencia Insular de Energía de Tenerife
- Ana Pons. Directora do Centro Valenciano de Educación Ambiental
- Carmen Villavicencio. Directora do programa La Ciencia en tu Escuela da Academia Mexicana de Ciencias
- José Manuel Gutierrez. Técnico de Educación Ambiental do CEIDA do Goberno Vasco e coordinador para España da CONFINT

Os premios outorgáronse por centros educativos participantes. O alumno gañador en cada centro premiado participará no Campus xuvenil internacional CLMNTK de Respostas Educativas ao Cambio Climático que se celebrará no Centro Nacional de Educación Ambiental (CENEAM). O centro premiado seleccionará un segundo participante no campus entre os participantes no congreso, e farao sobre a base de criterios de solidariedade, empatía, capacidade de traballo en equipo e creatividade. Cada centro premiado recibe tamén unha praza no seminario docente de investigación - acción sobre o campus, recoñecido con 50 horas polo Ministerio de Educación. Esta praza correspóndelle ao profesor orientador.



Con este sistema de ponderación de 75% valoración do xurado e 25% votos dos usuarios da plataforma quedou como primeiro clasificado o traballo El Iceberg Futurista do alumno Carlos Francisco Sánchez Ramos do Colexio Madrid de México D. F. Este traballou resultou ser o oitavo mellor valorado polo xurado con 2.300 puntos e foi o segundo máis valorado polos usuarios da plataforma, recibindo votos de 775 usuarios. Neste debuxo a lapis, Carlos plasmou un iceberg reflectindo con moito impacto visual as consecuencias do cambio climático sobre o desxeo, pero tamén infinidade de detalles de impactos antrópicos debuxados sobre o relevo do iceberg. Na descrición fixo constar que o que reflectiu a nosa visión moi superficial e minimizada dun problema global de inmensas dimensións como é o cambio climático, algo que tamén quixo comunicar a través dun iceberg. Este símil fundaméntoo sobre a base de que estas estruturas son moito máis grandes na parte non visible que na visible que quedou plasmada no debuxo.



O traballo clasificado en segundo lugar ten por autor ao galego, tamén de 12 anos, José del Río López, estudante do IES Poeta Añón de Outes (A Coruña). Este traballo titulado A auga, fonte de vida foi o máis valorado polo xurado con 2.900 puntos sobre os 3.000 que outorgaban os seis profesionais que formaron o xurado CLMNTK 13. Trátase dun vídeo a xeito de reportaxe audivisual que plasma o avance da contaminación da auga dende o seu nacemento ata a súa desembocadura en mares contaminados. Na súa edición combinou fotos e imaxes propias do seu ámbito con entrevistas a familiares que traballan en diferentes ámbitos relacionados coa problemática actual da contaminación neses ámbitos oceánicos vinculados á desembocadura de ríos: o seu avó mariscador, o seu tío mariñeiro de pesca de baixura, o seu padriño patrón xefe de máquinas dun barco de marisqueo mediante a técnica das nasas e a súa madriña, traballadora dunha piscifactoría. Con estas entrevistas buscou extraer a memoria sobre os cambios na contaminación do mar en distintas xeracións. Isto evidénciase moi ben comparando a visión que tiña o seu avó sobre a contaminación que a asociaba a algo natural como cunchas e algas, coa que teñen agora os seus descendentes, cuxo traballo tamén se vincula coa desembocadura do mesmo río no mar.



O traballo clasificado en terceiro lugar ten por autora a unha alumna galega de 13 anos, Martina Fuentes Morono, estudante do CPI dous Dices de Rois (A Coruña). Este traballo titulado Telexornal Medioambiente foi o segundo traballo máis valorado polo xurado, con 2.700 puntos. Trátase dun informativo realizado coa técnica Stop Motión no que xerou un personaxe da súa idade que é entrevistada nun informativo co formato do Telexornal de la Televisión de Galicia. Nese traballo, a protagonista Ona, entrevistada na praia, compara a praia natural de Rodas no Parque Nacional Illas Atlánticas coa praia viguesa de Samil, moi antropizada e vinculado ao recheo do paseo marítimo. Cun discurso bastante técnico, Ona hai unha comparativa moi rigorosa dos parámetros de ambas as dúas praias, fundamentando as diferenzas, sempre moi desfavorables para Samil, sobre a base do impacto humano. Con este traballo Martina logra concienciar as persoas sobre os problemas relacionados co medio e a necesidade do seu coidado e conservación.


Acto inaugural do Día Mundial do Medio Ambiente

 
Está publicado en Climántica TV o vídeo do acto de presentación do Día Mundial do Medio Ambiente. Tratouse dun acto no que se enmarcou a xornada e no que os dous delegados que representaron a Galicia na Conferencia Europea Let´s take care of the planet leeron a carta das responsabilidades ás autoridades locais, académicas, e aos representantes das organización sociais vinculadas ao acto académico que se desenvolveu no Museo do Mar de Noia. Dese xeito cumpriuse o compromiso acollido polo proxecto Climántica coa participación nesa conferencia europea de facer retornar os compromisos acadados polos mozos europeos.

Para facer esta lectura e entrega da carta de responsabilidades, elixiuse o Día Mundial do Medio Ambiente para poñer de relevo a complexidade do reto abordado por miles de xóvenes da maioría dos países europeos, dos que o proxecto Climántica implicou a 49 que participaron cos seus proxectos no proceso de selección dos dous delegados galegos.


Publicado en Climántica TV o vídeo das actividades en Canarias do intercambio Galicia-Canarias

 
Xa está publicado en Climántica TV o vídeo co resumo das actividades en Canarias da primeira experiencia piloto de Climántica Intercambios que se resume neste artigo publicado pola Revista Escuela publicado no seu número 4.043 do 11 de decembro de 2014.

Posta en marcha de Climántica Intercambios

 

Climántica Intercambios ponse en marcha o luns 24 de marzo de 2014 co inicio da súa primeira experiencia piloto, que consiste nun intercambio entre Galicia e Canarias. O programa contempla unha semana de actividades en Canarias e outra en Galicia. As actividades en Canarias programáronse para desenvolverse do 24 ao 29 de novembro de 2014 e as de Galicia do 23 ao 27 de marzo de 2015. A metodoloxía das actividades en cada unha das rexións climáticas estará inspirada na aplicada nos campus xuvenís internacionais.

Esta experiencia piloto aspira a deixar consolidado este intercambio cada curso académico, dando oportunidades a incorporarse cada novo curso a outros centros canarios e galegos, e incorporando cada ano unha nova rexión climática diferente. Todos os centros interesados en liderar un núcleo de intercambio e ben en incorporarse a núcleos xa constituídos, poden solicitalo enviado un correo electrónico a climantica@climantica.org.

Climántica Intercambios é o novo proxecto derivado do concepto pedagóxico de Climántica que se pon en marcha no curso 2014-2015 coa finalidade de buscar respostas educativas fronte ao cambio climático mediante intercambios de Educación Ambiental e Científica entre comunidades autónomas e países implicados no proxecto Climántica.

En cada intercambio compararanse os aspectos claves das dúas comunidades para a mitigación e adaptación ao cambio climático: dominio climático, transporte, transformación e uso de combustibles fósiles, xestión da auga, impacto das enerxías renovables, respostas do tipo de substrato ante eventos extremos e xestión integral do territorio. Para facelo, selecciónanse equipamentos de divulgación científica e ambiental xunto con contextos ambientais que destaquen por ser recursos de calidade para a consecución dos obxectivos do proxecto.

Cos datos obtidos nos intercambios de cada curso académico, aliméntase un congreso xuvenil virtual internacional para presentar produtos de autor de sensibilización sobre este reto global. Á súa vez este congreso permitirá que os alumnos autores de traballos individuais máis destacados teñan acceso a un campus xuvenil internacional. Os docentes que orientasen traballos gañadores conseguirán, a través dos seus alumnos premiados, unha praza nun seminario docente que se desenvolverá de forma simultánea e sinérxica para investigar sobre as actividades do campus e propoñer a súa mellora.


O campus xuvenil internacional e o seu seminario docente de 2015 está programado para desenvolverse entre o 25 ao 30 de xuño no Centro Nacional de Educación Ambiental (CENEAM). Os docentes recibirán o recoñecemento por parte do Ministerio de Educación de 50 horas de formación a través do convenio de formación do profesorado coa Asociación Española para o Ensino das Ciencias da Terra (AEPECT).


40 Premiados entre os 531 estudantes de Europa e Sudamérica participantes no Congreso Xuvenil Oceánt...

 

O congreso xuvenil Oceántica encontrou os 40 premiados por traballos sobre a sostibilidade dos océanos entre os 531 estudantes autores dos 230 proxectos presentados ao congreso xuvenil internacional Oceántica 14 Siguiendo o criterio establecido en Oceántica13, outorgáronse o 75% das prazas premiadas a estudantes de Galicia e un 25% a estudantes doutros países e comunidades autónomas. Esa relación de premiados quedou integrada por 29 alumnos de Galicia e 11 premiados dos demais países participantes, México, Polonia, Arxentina e Portugal.

A acollida deste congreso virtual creceu exponencialmente dende o ano pasado, cando presentaron traballos ao redor de 300 estudantes de primaria e secundaria. Por proximidade, os estudantes galegos son os máis numerosos neste congreso xuvenil virtual: dos 531 alumnos, 180 son de dez centros de Galicia. A eles hai que engadir outros 142 do resto de España e, seguidamente, 104 de once centros educativos de México. Por detrás está Polonia con 52 participantes, Arxentina con 23 e Portugal con 30.

Os traballos debían plasmar os desafíos da sostibilidade do océano. A convocatoria estaba aberta a distintos formatos, dende poesía ou relato ata curtametraxe, música, vídeo, fotografía, cómic ou presentacións multimedia. Entre outros temas, os proxectos presentados tratan, dende moi diversos puntos de vista, a contaminación mariña, a pesca, o cambio climático. a deterioración das praias, a influencia dos humanos nos océanos, o lixo que se encontra nos diferentes mares do planeta, a reciclaxe, as catástrofes do Prestige e do Exxon Valdez ou a desconxelación dos polos. Ademais, moitos dos traballos céntranse en diferentes especies mariñas e boa parte deles traballan a favor da sensibilización das novas xeracións para protexer e coidar o medio mariño.

O premio, un campus científico-artístico-social

Os autores dos proxectos mellor valorados polo xurado participarán no campus de Vigo nun campamento de verán no que durante seis días desenvolverán un proxecto audiovisual en equipos formados por alumnos de idades e habilidades de comunicación diversas e baixo o lema “Observo os espazos de interacción marzo-terra-poboacións humanas, compároos co seu pasado, e fago propostas para un futuro máis sostible e con respostas ao cambio climático”. Ademais desta actividade audiovisual, os estudantes realizarán excursións e actividades lúdicas, de convivencia e artísticas. Durante o campus de verán tamén se desenvolverá unha obra de teatro musical que se presentará publicamente nun festival fin de campus.

Durante o campus os alumnos visitarán ámbitos costeiros para recoller datos sobre os aspectos implicados nos proxectos científicos e nos produtos de sensibilización. Posteriormente traballarán con eses datos no laboratorio para chegar a conclusións relativas aos proxectos de investigación que tratarán sobre a contaminación das praias, as especies invasoras e os impactos na morfoloxía costeira. Tamén se abordarán cuestións relativas á antropoloxía e historia do ámbito costeiro de Vigo. De todos estes datos, análise e conclusións tomarán imaxes para unha expresión en vídeos conducidos por un argumento e guión orixinal elaborado polos grupos seminario, que deberán crearse para lograr introducir todo o desenvolvemento de investigación e análise de información do campus. Estes vídeos serán catro, producidos por outros tantos grupos seminario. Sobre as vivencias e coñecementos do campus, tamén se creará un musical, no que traballarán 3 grupos seminario coordinados para a representación final, que xunto cos 4 vídeos se presentará no festival de fin de campus.

Todos os proxectos recibidos están publicados no blog do congreso e a decisión do xurado supoñerá o 70% da cualificación dos traballos, mentres que o 30% restante dependerá dos Gústame" do Facebook. O xurado estivo composto por oito persoas alleas ao Campus do Mar e con experiencia neste tipo de actividades, como Margarida Feliu, de Axenda 21 de Barcelona; Rosa Arcos, asesora de formación do profesorado da Consellaría de Educación en Málaga; Carmen Villavicencio, responsable de formación on line do programa La Ciencia na túa Escola da Academia Mexicana de Ciencias; Anna Pons, directora do Centro de Educación Ambiental da Comunidade Valenciana; Mar Fontes, xefe do Departamento de Orientación do IES Santa Comba; Ana López, xornalista da revista Escuela; José Manuel Gutiérrez, de CEIDA Euskadi e Lydia Nicollet, coordinadora europea da Confint. Para estes expertos pes, sobre todo, na súa decisión a orixinalidade, a rigorosidade, a capacidade de sensibilización e o grao de madureza na elaboración técnica das propostas. A estes 40 premios outorgados polo xurado, hai que sumar premios outorgados polas organizacións colaboradoras, que asignarán os premiados pola participación dos seus estudantes. Desta forma incorpóranse ao campus outros 30 alumnos dos cinco países participantes.


Convocatoria do curso internacional presencial e por streaming “Cambio global antropoxénico no océan...

 

O Campus do Mar convoca o curso internacional Cambio global antropogénico no océano, coa colaboración da Asociación Portuguesa de Educación Ambiental e co cofinanciamento da FECYT, no marco da proposta do proxecto que resultou seleccionada na última convocatoria de libre concorrencia competitiva de axudas ao fomento da cultura científica e a innovación. A colaboración coa ASPEA determinou a selección da cidade portuguesa de Viana do Castelo pola súa facilidade para integrar as comunidades educativas de ambos os dous lados da fronteira.

Está previsto que as prazas do auditorio queden repartidas a partes iguais para os dous colectivos docentes dos países veciños. Para facilitar os desprazamentos sairán autobuses de Santiago e de Vigo, cuxo custo corre a cargo do orzamento do curso.

Para os docentes que sigan o curso dende localidades e países que non lle permitan desprazarse, poderán seguir o curso por streaming mediante un usuario que solicitará enviando un correo a oceantica@campusdomar.es. Tanto os asistentes presenciais coma os que sigan o curso por streaming recibirán a correspondente acreditación da formación por parte da Universidade de Vigo, pero antes terán que matricularse a través da plataforma de formación do profesorado Bubela da Universidade de Vigo.

O programa, recolle 45 minutos para que os asistentes presenten as súas experiencia de aula, laboratorio e campo que teñen relación coas temáticas tratadas no curso. En concreto presentaranse as 5 máis destacadas das enviadas durante o prazo de matrícula a oceantica@campusdomar.es. Ademais desta selección de actividades que presenten os asistentes, no programa recóllense outras 6 dimensións:

  1. Actualización científica sobre cambio global, cambios na física da atmosfera e na do océano, e cambios na ecoloxía do océano no contexto do cambio global contemporáneo
  2. Aspectos de divulgación científica sobre cambio global no océano que poden ser útiles para o ensino: as respostas educativas ao cambio climático que abordou neste curso o museo da Fábrica de Ciencia Viva de Aveiro e comunicación das interaccións ser humano - mar na fronte marítima
  3. Posta en común sobre as respostas en programas de Educación Ambiental relevantes no Estado, en Portugal, en México e a nivel europeo en xeral
  4. O papel das Ciencias sociais nas respostas educativas aos cambios globais: Pedagoxía Social e Economía do cambio global
  5. As competencias docentes para xerar respostas educativas ao cambio global
  6. Saída de campo para estudar os efectos das cicloxéneses explosivas deste inverno sobre a barra de Vila Praia de Áncora, como recurso didáctico para o estudo dos impactos do cambio global oceánico sobre a morfoloxía costeira.

Programa do curso (pulsa aquí).


2101, Regreso ao pasado da Ciencia e da Tecnoloxía nas crises

 


Está publicada en Climántica TV o vídeo da conferencia “20101, Regreso ao pasado da Ciencia e da Técnica nas crises” que impartiu, no IES Poeta Añón, Francisco Sóñora, director do proxecto Climántica, e que se elaborou con imaxes aportadas polos alumnos asistentes.

Trátase dunha visión retrospectiva dende un futuro más aló da extensión máxima das previsións do IPCC, para contribuír así a romper a barreira mental da escala temporal na análise do reto do cambio climático. O fío condutor argumental considera a capacidade que temos e tiveron os nosos antecesores de afrontar retos e de modificar o seu contorno.

Analízase este devir histórico con proxeccións futuras ata o 2101 dende a sucesión de ciclos nos que cada un iníciase como resposta a unha crise debida á escaseza de recursos, que leva a innovacións creativas e a posta en xogo de novas tecnoloxías baseados na explotación de recursos, dando paso a así a un novo ciclo. Dende a aparición do xénero Homo, defendeu que cada ciclo é máis curto, con máis potencia enerxética, menos eficiencia e máis impacto ambiental.

A historia parte dunha crise debida a un cambio climático global natural e remata co último gran reto que afrontou o ser humano nun suposto século pasado (século XXI), no que o cambio climático foi antropoxénico.

O primeiro cambio climático do que se parte foi debido ao inicio do ciclo de glaciacións que se producen de forma bastante cíclica dende que o xénero Homo está presente. Precisamente sitúase a aparición de Homo como resultado das respostas á deforestación dos contornos frondosos africanos debido á glaciación de fai 2,5 millóns de anos. Xustificase estas respostas ao cambio climático polas características evolutivas do xénero Homo.

A segunda gran crise que se trata é a superación do último período glaciar (glaciación do Würm) quedando Homo sapiens sapiens como única especie do xénero que logrou superar este período. Fixo tamén alusión á que abandono da crise derivada da saída desa gran glaciación, implicou a revolución da aparición da agricultura.

Sobre a agricultura, mencionou a crise que puido supoñer a superpoboación derivada da agricultura fronte a escaseza de recursos entre os que destacaron a falta de solo para cultivar. Explicou tamén como se superou esa crise na Idade media coa innovación que supuxo a forxa hidráulica para obter aceiro coa forxa hidráulica e a aparición do arado de ferro que se conseguiu con esta innovación tecnolóxica.

Sobre esta revolución do aceiro, xustificou a crise que arrastrou pola deforestación que supuxo, na etapa fría preindustrial en zonas moi centradas no aceiro con climas fríos e húmidos, como era Inglaterra. Deste xeito situou a última gran revolución (revolución industrial), que se potenciou no século XX coa aparición dos vectores enerxéticos: electricidade e carburantes para motor de combustión interna. Explicou como esta revolución entrou en forte crise definitivamente a inicios do século XXI.

Chegando a este punto fixo referencia ás evidencias, causas e consecuencias do cambio climático no escenario de crise da etapa industrial. Tamén reflexionou sobre o crecemento exponencial da poboación coa crise alimentaria asociada, e aparición dos fertilizantes industriais que permitiron a obtención de máis proteínas cárnicas. Sobre esta innovación tecnolóxica que supuxo a obtención de máis alimentos para superpoboación, incorporou a crise ambiental do exceso de sales de Nitróxeno nos ecosistemas, e aos problemas derivados da eutrofización.

Na última parte fixo referencia ás respostas do século XXI á crise dos combustibles fósiles e ao reto do cambio climático, partindo das respostas da segunda metade do século XX á crise do petróleo, para obter electricidade dende a fisión nuclear e as súas consecuencias ambientais. Abordou o desenvolvemento de enerxías renovables no século XXI.

Por último fixo referencia a contribución das investigacións do século XXI sobre novas fontes de enerxía obtidas da fusión, sobre o papel do H como novo vector vinculado á enerxía limpa, sobre a eficiencia enerxético, e a importancia das boas prácticas para a xestión dos recursos enerxéticos e da auga.  Nesa liña de argumentación, destacou a importancia da educación, convidando aos alumnos a sentirse partícipes na construción desa última parte da historia, en relación ás respostas ao cambio climático e a crise dos combustibles fósiles. Para dar pasos nesa dirección, recomendoulles participar no congreso xuvenil e no campus Oceántica14.



Últimas entradas

Categorías

Buscar

pinguino
pinguino